गेटवे ऑफ इंडिया मागचा मराठी हात – विसरलेला हिरो रावबहादूर यशवंतराव देसाई

मुंबई म्हटलं की सर्वप्रथम डोळ्यासमोर उभं राहतं ते भव्य Gateway of India. लाखो पर्यटकांचं आकर्षण असलेलं हे स्मारक केवळ स्थापत्यकलेचं उदाहरण नाही, तर भारताच्या इतिहासातील अनेक घटनांचं साक्षीदार आहे. पण या स्मारकाच्या उभारणीमागे एक मराठी व्यक्तिमत्त्वाचं योगदान होतं, ज्यांचं नाव आज फारसं चर्चेत नाही — रावबहादूर Yashwantrao Desai.

 कोण होते रावबहादूर यशवंतराव देसाई?

रावबहादूर यशवंतराव देसाई हे ब्रिटिश काळात मुंबईच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावणारे एक प्रभावी आणि दूरदृष्टी असलेले व्यक्तिमत्त्व होते. ते प्रशासकीय, सामाजिक आणि नागरी विकासाच्या कामांमध्ये सक्रिय होते. त्यांच्या कार्यामुळे त्यांना “रावबहादूर” हा किताब बहाल करण्यात आला होता.

गेटवे ऑफ इंडिया आणि त्यांचा संबंध

गेटवे ऑफ इंडिया हे स्मारक 1911 मध्ये King George V आणि Queen Mary यांच्या भारतभेटीच्या स्मरणार्थ उभारण्यात आलं. या प्रकल्पाच्या नियोजन, स्थान निवड आणि स्थानिक स्तरावरील समन्वयात यशवंतराव देसाई यांचा महत्त्वाचा सहभाग होता, अशी माहिती काही ऐतिहासिक संदर्भांमध्ये आढळते.

मुंबईसारख्या वेगाने विकसित होणाऱ्या शहरात अशा भव्य स्मारकासाठी योग्य जागा आणि व्यवस्थापन करणं सोपं नव्हतं. यामध्ये स्थानिक नेतृत्वाची गरज होती — आणि इथेच देसाई यांचं योगदान ठळकपणे दिसून येतं.

 विस्मृतीत गेलेला वारसा

आज गेटवे ऑफ इंडिया पाहताना आपण त्याच्या सौंदर्याचं कौतुक करतो, फोटो काढतो, पण त्यामागे काम करणाऱ्या स्थानिक व्यक्तिमत्त्वांना विसरतो. रावबहादूर यशवंतराव देसाई हे त्यापैकीच एक.

त्यांच्या कार्यामुळे मुंबईच्या नागरी रचनेला दिशा मिळाली. पण दुर्दैवाने, इतिहासाच्या मुख्य प्रवाहात त्यांचं नाव फारसं ठळकपणे दिसत नाही.

 का लक्षात ठेवायला हवा हा हिरो?

•  स्थानिक नेतृत्वाचं महत्त्व अधोरेखित केलं
•  मुंबईच्या विकासात योगदान
•  मराठी माणसाचा ऐतिहासिक ठसा
• नव्या पिढीसाठी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व

शेवटचा विचार

इतिहास केवळ मोठ्या राजे-महाराजांचा नसतो, तर शहरं घडवणाऱ्या अशा शांतपणे काम करणाऱ्या लोकांचाही असतो. गेटवे ऑफ इंडिया सारख्या जागतिक स्तरावर ओळखल्या जाणाऱ्या स्मारकाच्या मागे मराठी हात आहे, ही गोष्ट अभिमानाची आहे.

रावबहादूर यशवंतराव देसाई यांसारख्या विसरलेल्या हिरोंना पुन्हा प्रकाशात आणणं ही आपली जबाबदारी आहे. 

 Disclaimer

हा लेख ऐतिहासिक संदर्भ, उपलब्ध माहिती आणि लोकमान्य कथनांवर आधारित आहे. काही तपशीलांविषयी इतिहासकारांमध्ये मतभेद आढळू शकतात. वाचकांनी याकडे माहितीपर आणि प्रेरणादायी दृष्टीने पाहावे.