१८३१ साली जन्मलेल्या स्त्री शिक्षणाच्या आद्य प्रवर्तक, थोर समाजसेविका व क्रांतिकारक विचारवंत क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांची आज १९४ वी जयंती साजरी केली जात आहे. सावित्रीबाई फुले यांनी अशा काळात शिक्षणाचा दिवा पेटवला, जेव्हा स्त्री शिक्षणाला तीव्र विरोध होता. समाजातील अन्याय, अज्ञान आणि रूढीपरंपरांविरुद्ध उभे राहून त्यांनी स्त्रिया व दलितांच्या शिक्षणासाठी आयुष्य वाहिले.
महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सोबत त्यांनी भारतातील पहिले मुलींचे शाळा पुण्यात सुरू केली. शिक्षण घेताना आणि शिकवताना त्यांना समाजाकडून अपमान, बहिष्कार आणि अत्याचार सहन करावे लागले; तरीही त्यांनी आपले कार्य थांबवले नाही. सावित्रीबाई फुले या केवळ शिक्षिका नव्हत्या, तर त्या कवयित्री, समाजसुधारक आणि मानवतावादी विचारांच्या प्रणेती होत्या.
बालहत्या प्रतिबंध, विधवा पुनर्विवाह, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि स्त्रियांचे हक्क यासाठी त्यांनी आयुष्यभर संघर्ष केला. त्यांच्या कार्यामुळेच आज स्त्रिया शिक्षण, स्वातंत्र्य आणि समानतेच्या दिशेने वाटचाल करू शकत आहेत. सावित्रीबाई फुले यांचे विचार आजही समाजासाठी मार्गदर्शक दीपस्तंभ आहेत.
त्यांच्या १९४ व्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या कार्याला आणि विचारांना स्मरून, समतामूलक आणि शिक्षित समाज घडवण्याचा संकल्प करूया.
हा लेख शैक्षणिक व माहितीपर उद्देशाने लिहिण्यात आला आहे. यामधील माहिती ऐतिहासिक संदर्भांवर आधारित असून कोणाच्याही भावना दुखावण्याचा हेतू नाही.