शेतातून उमललेले काव्यफुल – खान्देशरत्न बहिणाबाई चौधरी

शेतीकाम आणि घरकामाच्या गडबडीतही मनाचा ओलावा हरवत नाही. साध्या ग्रामीण स्त्रीच्या हृदयातून उमटणाऱ्या ओव्या म्हणजे जीवनाचे खरे गीत. अशाच साध्या पण असामान्य प्रतिभावान कवयित्री म्हणजे बहिणाबाई चौधरी.

२५ ऑगस्ट हा या थोर कवयित्रींचा जन्मदिन. खान्देशच्या मातीमध्ये जन्म घेऊन त्यांनी निरक्षर असूनही आपल्या ओव्या आणि कवितांद्वारे जीवनाचे गूढ तत्त्व सहज शब्दांत मांडले.

बहिणाबाईंच्या ओव्यांतून ग्रामीण जीवन, श्रमाचे सौंदर्य, निसर्गाशी नाते, नातेसंबंधातील ऊब आणि समाजातील वास्तव यांचे अत्यंत जिवंत चित्र दिसते. काव्यरचना म्हणजे फक्त शाळा–कॉलेजात शिकलेल्या लोकांची मक्तेदारी आहे, हा गैरसमज त्यांच्या ओव्यांनी खोटा ठरवला.

त्यांच्या कवितांतून उमटणारी जीवनदृष्टी आजही प्रेरणादायी आहे. ओढ्यातील पाण्याप्रमाणे सहज वाहणाऱ्या, कुठलाही दिखावा नसलेल्या त्या ओव्या प्रत्येकाला भिडतात.

बहिणाबाईंच्या काही प्रसिद्ध ओव्या 

“जगाच्या ओटीवर ठेविला ताटवा,
जशी मावळतीची ऊन-किरणे दाटवा.”

“संसार हा एका झाडा समान,
त्याला पाळं नाही फांदी निधान.”

“आकाशाएवढा जन्मांचा पसारा,
बाई गं, कसं भागावं संसाराचं ओझं सारा?”

त्यांचा वारसा आपल्याला शिकवतो —
शिक्षण नसले तरी प्रतिभा असते,
कष्टांतही कविता उमलते,
आणि साधेपणातही विश्वाचे गूढ सामावलेले असते.

बहिणाबाईंच्या जन्मदिनानिमित्त त्यांना वंदन!