१८८७ साली महाराष्ट्रातील साध्या खेडेगावातून उगवलेला एक विलक्षण विचारवंत, समाजसुधारक आणि शिक्षणपुरुष म्हणजे कर्मवीर भाऊराव (आण्णा) पाटील. समाजातील सर्वसामान्य, गरीब-बहुजनांसाठी शिक्षणाचे दरवाजे खुले करून त्यांनी आयुष्यभर “रयत” म्हणजेच शेतकरी, मजूर, वंचित घटकांच्या प्रगतीसाठी अविरत कार्य केले.
प्रारंभिक जीवन
भाऊरावांचा जन्म २२ सप्टेंबर १८८७ रोजी झाला. लहानपणापासूनच त्यांनी सामाजिक विषमता व शिक्षणाच्या अभावामुळे होणारी उपेक्षा प्रत्यक्ष अनुभवली. या जाणिवेतूनच पुढे त्यांनी आयुष्यभर समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत शिक्षण पोचविण्याचा संकल्प केला.
रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना
१९१९ मध्ये साताऱ्यात त्यांनी रयत शिक्षण संस्था स्थापन केली. या संस्थेचे ध्येय होते – “शिकलेला शेतकरी, जागरूक नागरिक”.
शेतकरी, मजूर, बहुजन, स्त्रिया आणि वंचित घटकांना कमी खर्चात व दर्जेदार शिक्षणाची संधी देणे.
कमवा आणि शिका ही योजना राबवून अनेकांना स्वतः काम करून शिक्षण घेण्याची नवी दिशा दाखवली.
आज या संस्थेच्या माध्यमातून महाराष्ट्रात आणि इतर राज्यांत हजारो शाळा व महाविद्यालये कार्यरत आहेत.
समाजदृष्टी व विचार
भाऊराव पाटील हे केवळ शिक्षक नव्हते, तर खरे समाजशिल्पकार होते.
शिक्षण म्हणजे फक्त पुस्तकी ज्ञान नव्हे, तर स्वावलंबन, प्रामाणिकपणा आणि सामाजिक जबाबदारी हे त्यांचे ठाम मत होते.
जात-पात, श्रीमंती-दरिद्रीपणा यांच्या पलीकडे जाऊन त्यांनी “सर्वांना समान संधी” दिली.
सन्मान
त्यांच्या महान कार्याची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना पद्मभूषण सन्मानाने गौरविले. समाजाने मात्र त्यांना “कर्मवीर” ही पदवी दिली – ज्याचा अर्थच आहे “कर्माच्या मार्गाने वीरपणे चालणारा”.
स्मरण
आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त आपण या महामानवाला आदरांजली अर्पण करतो.
भाऊराव पाटील यांनी दाखवलेली शिक्षणाची ज्योत आजही लाखो विद्यार्थी, पालक व शिक्षकांच्या जीवनात प्रकाश पेरते आहे.
“शिकलेला समाज हाच खऱ्या अर्थाने प्रगत समाज!” – हाच त्यांचा संदेश आपण पुढे नेणे, हेच त्यांना खरी अभिवादन.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
