दरवर्षी भारतासह जगभरातील कोट्यवधी लोक गुरुनानक जयंती मोठ्या श्रद्धा आणि आनंदाने साजरी करतात. या दिवसाला गुरुपुरब किंवा प्रकाश उत्सव असेही म्हणतात.
हा दिवस शीख धर्माचे संस्थापक आणि पहिले गुरु श्री गुरुनानक देवजी यांच्या जन्मदिनाच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो.
या वर्षी बुधवार, ५ नोव्हेंबर २०२५ रोजी गुरुनानक देवजींची ५५६ वी जयंती साजरी केली जाणार आहे.
ही उत्सवमय दिनदर्शिका केवळ धार्मिक नव्हे, तर मानवी ऐक्य, प्रेम आणि सौहार्दाचे प्रतीक आहे.
गुरुनानक देवजींचा जन्म इ.स. १४६९ मध्ये राय भोई की तलवंडी (आताचे ननकाणा साहिब, पाकिस्तान) येथे झाला.
बालपणापासूनच त्यांच्यात विलक्षण आध्यात्मिकता, प्रश्न विचारण्याची धैर्यशील वृत्ती आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची ताकद होती.
त्यांनी भारतासह परदेशात विस्तृत प्रवास करून ईश्वर एक आहे (इक ओंकार), मानवतेतील समानता, सत्य आणि प्रामाणिक जीवन, तसेच निःस्वार्थ सेवा (सेवा भाव) यांचा संदेश जगभर पोहोचवला.
काळाच्या ओघात गुरुनानक जयंती केवळ शीख समुदायापुरती मर्यादित न राहता जगभर साजरी केली जाऊ लागली. हा दिवस कार्तिक पौर्णिमेला म्हणजेच हिंदू महिन्याच्या कार्तिकातील पौर्णिमेला साजरा होतो.
गुरुनानक जयंती केवळ जन्मदिन नव्हे तर त्यांच्या अमूल्य विचारांचा सन्मान आहे.
गुरुनानक देवजींनी तीन मूलभूत तत्त्वे दिली —
नाम जपना – ईश्वराचे नाव मनात ठेवणे, स्मरण करणे.
कीरत करणी – प्रामाणिकपणे आणि मेहनतीने उपजीविका करणे.
वंड छकना – आपल्याकडील संपत्ती आणि आनंद इतरांसोबत वाटणे.
त्यांनी मानवतेतील भेदभाव, जाती-धर्माचा अहंकार आणि अन्याय नाकारला.
त्यांचा संदेश आजच्या काळातही तितकाच महत्त्वाचा आहे — प्रेम, नम्रता, आणि समतेने जगणे.
गुरुनानक जयंतीचे उत्सव मुख्य दिवसाच्या दोन दिवस आधीपासून सुरू होतात.
गुरुद्वारांमध्ये अखंड पाठ केला जातो — म्हणजेच गुरु ग्रंथ साहिब या पवित्र ग्रंथाचे अखंड ४८ तास वाचन.
याच्या आदल्या दिवशी नगर कीर्तन नावाची शोभायात्रा काढली जाते.
या मिरवणुकीत पवित्र ग्रंथाचे रथात दर्शन घडवले जाते, पंज प्यारे (पाच प्रियजन) पुढे चालतात, आणि भक्तजन कीर्तन, ढोल, पताका आणि गटका (शीख मार्शल आर्ट) सादर करतात.
मुख्य दिवशी सकाळी प्रभात फेरी निघते.
नंतर गुरुद्वारांमध्ये लंगर आयोजित केले जातात — जिथे धर्म, जात, वर्ग न पाहता सर्वजण एकत्र बसून अन्न ग्रहण करतात.
ही परंपरा गुरुनानक देवजींनीच सुरू केली आणि ती आजही समता, नम्रता आणि मानवतेचे प्रतीक आहे.
लंगर ही केवळ भोजनाची नाही, तर समतेची आणि सेवाभावाची परंपरा आहे.
१५व्या शतकात गुरुनानक देवजींनी सुरू केलेली ही परंपरा त्या काळात क्रांतिकारी होती —
कारण समाजात जाती-भेद प्रबळ होता.
परंतु त्यांनी दाखवून दिले की ईश्वरासमोर सर्व मानव समान आहेत.
आज जगभरातील गुरुद्वारांमध्ये दररोज लाखो लोकांना मोफत भोजन मिळते —
हे केवळ अन्न नाही, तर मानवतेचा उत्सव आहे.
गुरुनानक देवजींचे दिव्य उपदेश तुमच्या जीवनात सत्य, प्रेम आणि नम्रता आणोत.
या गुरुपुरब निमित्त तुमचे जीवन शांतता आणि प्रकाशाने उजळून निघो.
आपणही सेवा, समानता आणि करुणेचा मार्ग स्वीकारू या.
गुरुनानक जयंतीच्या हार्दिक शुभेच्छा! वाहेगुरु जी का खालसा, वाहेगुरु जी की फतेह!
हा लेख शैक्षणिक आणि माहितीपर उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे.
इतिहास व परंपरेविषयीची माहिती पारंपरिक व सार्वजनिक स्रोतांवर आधारित आहे.
वाचकांनी गुरुनानक देवजींच्या शिकवणी अधिक जाणून घेण्यासाठी गुरु ग्रंथ साहिब व इतर प्रामाणिक स्रोतांचा अभ्यास करावा.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
