पतंजलीचे संस्थापक बाबा रामदेव यांनी आयुर्वेद आणि योग यांना आधुनिक जीवनशैलीत लोकप्रिय केले आहे. आजच्या धकाधकीच्या जीवनात ताण, बेचैनी आणि मानसिक अस्थिरता सामान्य समस्या बनल्या आहेत. अशा वेळी प्राणायाम—श्वसनाचा शास्त्रीय सराव—मन शांत करण्यासाठी आणि मेंदूला पुरेसा ऑक्सिजन पुरवण्यासाठी अत्यंत प्रभावी मानला जातो.
पतंजली वेलनेसने मानसिक शांतता आणि एकूण आरोग्यासाठी पाच महत्त्वाचे प्राणायाम सुचवले आहेत:
या प्राणायामात सुखासनात बसून आलटून-पालटून एका नाकपुडीतून श्वास आत घेणे आणि दुसऱ्यातून सोडणे असा श्वसनाचा क्रम असतो.
फायदे:
ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढते
रक्तदाब नियंत्रणात राहतो
मन शांत होते आणि ताण कमी होतो
आरामदायी ध्यानमुद्रेत बसून तुलनेने तीव्र पण नियंत्रित पद्धतीने श्वास घेणे व सोडणे हा या प्राणायामाचा भाग आहे.
फायदे:
फुफ्फुसे सशक्त होतात
मज्जासंस्था शांत राहते
मानसिक ऊर्जा वाढते
यात जोरदार श्वास बाहेर सोडणे आणि नैसर्गिकरीत्या श्वास आत घेणे हे महत्त्वाचे असते. नवशिक्यांनी हे हळूहळू आणि मर्यादेत करावे.
फायदे:
हृदय व फुफ्फुसांचे आरोग्य सुधारते
मनाची एकाग्रता वाढते
ताण, थकवा आणि नकारात्मक विचार कमी होतात
या तंत्रात डोळ्यांवर हात ठेवून हळूवार श्वास घ्यायचा आणि "ॐ"चा नाद करत श्वास सोडायचा.
फायदे:
खोल मानसिक शांतता मिळते
चिंता, भीती आणि चिडचिड कमी होते
मन स्थिर होते
या प्राणायामात घशात हलका आकुंचन निर्माण करून दोन्ही नाकपुड्यांमधून श्वास घेताना सौम्य “घुरघुरण्यासारखा” आवाज तयार होतो. श्वास सोडताना उजवी नाकपुडी बंद करून डावीकडून श्वास सोडला जातो.
फायदे:
ताण कमी होतो
झोपेची गुणवत्ता सुधारते
पचन सुधारते
फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वाढते
या प्राणायामांचा नियमित सराव केल्यास—
चिंता व अस्वस्थता कमी होते
मानसिक संतुलन सुधारते
शरीर-मनाची प्रतिकारशक्ती वाढते
बाबा रामदेव यांच्या शिकवणीप्रमाणे, प्राचीन योगविद्या आजही तितकीच प्रभावी आहे आणि एकात्मिक आरोग्यासाठी सर्वोत्तम साधन मानली जाते.
सूचना / Disclaimer:
हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे. योग व प्राणायामाचे सराव करताना आपल्या आरोग्यानुसार तज्ज्ञांचा किंवा योग प्रशिक्षकांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
