दिवाळीच्या उत्सवाची सुरुवात ज्या दिवसाने होते, तो दिवस म्हणजे वसुबारस. हा दिवस केवळ एका सणाची सुरुवात नाही, तर मातृत्व, कृतज्ञता आणि निसर्गाशी असलेल्या आपल्या अतूट नात्याचा सन्मान आहे.
‘वसुबारस’ हा शब्द दोन शब्दांपासून बनला आहे — ‘वसु’ म्हणजे संपत्ती आणि ‘बारस’ म्हणजे द्वादशी (बारावा दिवस). हा सण कार्तिक कृष्ण द्वादशीला साजरा केला जातो. या दिवशी गाई आणि तिच्या वासराचे पूजन केले जाते. गाईला ‘गोमाता’ म्हटले जाते कारण ती आपल्या जीवनातील अन्न, आरोग्य आणि समृद्धीचे मूळ आहे.
या दिवशी महिलावर्ग विशेषतः पहाटे स्नान करून गाईच्या अंगावर तेल, हळद, कुंकू, फुले आणि गंध लावून पूजन करतात. तिला गोड खाऊ, भाकरी, तूप, गूळ, आणि फळांचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. काही ठिकाणी गाई-वासराला “ओवाळतात” आणि त्याभोवती प्रदक्षिणा घालतात. हे सर्व करताना मनात एकच भावना असते — कृतज्ञता!
गोमाता आपल्याला केवळ दूध देत नाही, तर तिच्याशी संबंधित प्रत्येक गोष्ट उपयुक्त आहे.
दूध – बालकापासून वृद्धापर्यंत सर्वांसाठी आरोग्यदायी आहार.
गोमूत्र आणि गोबर – आयुर्वेदिक औषधोपचार, शेती आणि पर्यावरणासाठी अमूल्य दान.
गाईचा श्वास – शुद्ध वातावरण निर्माण करणारा.
म्हणूनच ती केवळ प्राणी नसून आपल्या संस्कृतीत धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष या चारही पुरुषार्थांचा पाया मानली गेली आहे.
वसुबारस हा केवळ धार्मिक विधी नसून कृतज्ञतेचा दिवस आहे. जसे आपण आईचे उपकार कधीही विसरत नाही, तसेच गाईचेही स्मरण ठेवतो. तिच्या डोळ्यांत पाहताना एक निःशब्द संवाद घडतो — ती आपल्या मूक नजरेतून आपल्याला प्रेम आणि आशीर्वाद देते.
आजच्या यंत्रमानवयुगात जिथे निसर्गाशी नातं तुटत चाललं आहे, तिथे वसुबारस आपल्याला निसर्ग, प्राणी आणि मानव यांच्यातील संतुलन राखण्याची आठवण करून देते. हा सण शिकवतो —
“ज्यांच्या श्रमांनी आपण जगतो, त्यांचे आभार मानणे हेच खरे धर्म.”
वसुबारस म्हणजे केवळ गाईचे पूजन नाही, तर ती मातृभाव, संवेदना आणि कृतज्ञतेची प्रतीक आहे. तिच्या आशीर्वादाने दिवाळीच्या आनंदाचा शुभारंभ होतो. म्हणून प्रत्येक घरात या दिवशी दिवे लावले जातात, मंगलमय वातावरण तयार होतं आणि मनात एक शांत संदेश उमटतो —
“धन्य ती गोमाता, जिच्या कृपेने आपलं जीवन प्रकाशमान होतं.”
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
