भारतीय संस्कृतीत दीपप्रज्वलनाला अत्यंत पवित्र आणि शुभ मानले जाते. पूजा, आरती, व्रत-उपवास किंवा धार्मिक उत्सवांमध्ये विविध प्रकारच्या वाती लावण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून चालत आली आहे. प्रत्येक वात ही विशिष्ट देवता, तिथी किंवा धार्मिक उद्देशाशी संबंधित असते. या वातींच्या माध्यमातून भक्ती, श्रद्धा आणि सकारात्मक ऊर्जा प्रकट केली जाते.
चला जाणून घेऊया विविध वातींचे प्रकार आणि त्यांचे महत्त्व.
ही वात समई किंवा तेलाच्या दिव्यासाठी वापरली जाते. साधारणपणे ५, ७ किंवा ९ पदरी वात असते. रोजच्या पूजेमध्ये ही वात लावण्याची प्रथा आहे.
यामुळे घरात मंगल वातावरण आणि सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते असे मानले जाते.
श्रावण महिन्यात विशेषतः भगवान शंकरासाठी ही वात लावली जाते.
ती तीन जोडवातींची बनवली जाते — (४ + ४ + ३ पदरी) म्हणजे एकूण ११ पदर.
काही भक्त संपूर्ण श्रावण महिनाभर दररोज ११ वाती लावतात, तर काही जण फक्त सोमवारी हा विधी करतात.
महाशिवरात्रीच्या दिवशी ११०० पदरांची मोठी वात तुपात भिजवून लावली जाते.
ही भगवान शंकरावरील अखंड श्रद्धा आणि भक्तीचे प्रतीक मानली जाते.
वैकुंठ चतुर्दशीला ३५० पदरी वात लावण्याची परंपरा आहे.
ही वात हाताच्या वितभर लांबीची तयार केली जाते आणि विशेष पूजेमध्ये वापरली जाते.
त्रिपुरारी पौर्णिमेला ही वात लावली जाते.
ती दोन जोडलेल्या ३ पदरी वातींची असते (३६५ + ३६५).
ही वात जीवनातील अंधकार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देण्याचे प्रतीक मानली जाते.
अधिक महिन्यात ३३ पदरी ३३ वाती आणि ३३ फुलवाती तुपात भिजवून लावतात.
काही जण हा विधी संपूर्ण महिनाभर करतात तर काही एकदाच करतात.
कार्तिक एकादशीपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत ३ पदरी १०५ वाती लावण्याची प्रथा आहे.
ही पूजा भगवान विष्णूंना समर्पित मानली जाते.
अंबाडीच्या कोरड्या काडीभोवती कापूस गुंडाळून ही वात तयार केली जाते.
गणपती आरतीच्या वेळी प्रत्येकाच्या हातात अशी वात दिली जाते.
श्रावण महिनाभर रोज ११ पदरी ११ वाती लावण्याची परंपरा अनेक घरांमध्ये आहे.
यामुळे भगवान शंकराची कृपा लाभते असे मानले जाते.
या वाती रोजच्या आरतीवेळी निरंजनात वापरल्या जातात.
लहान आणि सुंदर आकारामुळे त्यांना “फुलवाती” असे म्हणतात.
अनंतवात विशेषतः श्रीकृष्णाला ओवाळण्यासाठी केली जाते.
१ ते १०८ पर्यंत वाढत्या क्रमाने वाती तयार करून त्या तुपात भिजवतात.
ही वात दीर्घायुष्य, सुख आणि समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते.
व्यक्तीच्या डोक्यापासून पायाच्या अंगठ्यापर्यंतची उंची मोजून त्या लांबीची वात तयार केली जाते.
ती १०८ किंवा ३६५ पदरी असते आणि संबंधित व्यक्तीनेच ती प्रज्वलित करायची असते.
कपाळापासून संपूर्ण डोक्याचा घेर मोजून त्यानुसार २५० पदरी वात तयार केली जाते.
ही वात तीळ तेलात भिजवून लावली जाते आणि विशेष धार्मिक महत्त्वाची मानली जाते.
कापडाचे बारीक तुकडे करून त्यांच्या वाती बनवल्या जातात.
काकड आरतीच्या वेळी या वाती वापरतात.
| देवता / उत्सव | वात |
|---|---|
| रथसप्तमी | ७ पदरी |
| श्रीकृष्ण | ८ पदरी |
| रामनवमी | ९ पदरी |
| दशावतार विष्णू | १० पदरी |
| भगवान शंकर | ११ पदरी |
| सूर्यदेव | १२ पदरी |
| वैकुंठ चतुर्दशी | १४ पदरी |
| गणपती | २१ पदरी |
सर्व वाती “वसा” काढून तयार केल्या जातात.
जितके पदर आवश्यक असतील तितके कापसाचे पदर गुंडाळले जातात.
जोडवात म्हणजे एक वात पूर्ण झाल्यावर न तोडता दुसरी वात जोडणे.
बेलवातीमध्ये ४+४+३ अशा तीन जोडवाती तयार केल्या जातात.
हिंदू धर्मातील वातींची परंपरा ही केवळ धार्मिक विधी नसून श्रद्धा, भक्ती आणि सकारात्मक ऊर्जेचे प्रतीक आहे. प्रत्येक वात ही विशिष्ट उद्देश, देवता आणि आध्यात्मिक भावनेशी जोडलेली आहे. या परंपरा आपल्या संस्कृतीची समृद्धता आणि आध्यात्मिक वारसा जपण्याचे कार्य करतात.
हा लेख धार्मिक परंपरा, लोकश्रद्धा आणि प्रचलित माहितीवर आधारित आहे. विविध प्रदेश, कुटुंब आणि परंपरेनुसार वातींच्या पद्धतींमध्ये बदल आढळू शकतात. श्रद्धा आणि धार्मिक आचरण हे वैयक्तिक विषय असल्याने, कोणताही धार्मिक विधी करण्यापूर्वी आपल्या गुरुजी किंवा जाणकार व्यक्तींचा सल्ला घ्यावा.
???? श्री स्वामी समर्थ ????
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
