भारतरत्न आचार्य विनोबा भावे : भूदान चळवळीचे प्रणेते

१८९५ साली जन्मलेले आचार्य विनोबा भावे हे भारतातील महान संतपुरुष, समाजसुधारक आणि गांधीवादी तत्त्वज्ञानाचे अनुयायी होते. साधेपणा, अध्यात्मिकता आणि समाजहितासाठी कार्य करण्याची वृत्ती यामुळे ते खऱ्या अर्थाने लोकनायक ठरले.

स्वातंत्र्यलढ्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका निभावली. ते भारताचे पहिले वैयक्तिक सत्याग्रही होते. गांधीजींच्या अहिंसात्मक मार्गाचा अवलंब करून त्यांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध आंदोलन केले. परंतु त्यांचा खरा ठसा उमटला तो भूदान चळवळीमुळे.

१९५१ मध्ये त्यांनी सुरू केलेल्या या चळवळीचा उद्देश होता – श्रीमंत शेतकऱ्यांनी स्वेच्छेने जमीन दान करून ती भूमिहीन शेतकऱ्यांना द्यावी. या चळवळीमुळे हजारो एकर जमीन गरीब व वंचित शेतकऱ्यांना मिळाली. त्यांनी आपल्या पदयात्रेद्वारे संपूर्ण भारत फिरून लोकांना भूमिदानासाठी प्रवृत्त केले.

विनोबा भावे यांना "आचार्य" ही उपाधी त्यांच्या विद्वत्ते व नैतिक नेतृत्वामुळे मिळाली. त्यांच्या विचारांतून समाजात बंधुता, समानता आणि अहिंसेचे मूल्य रुजले. त्यांच्या महान कार्याचा गौरव म्हणून त्यांना भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान "भारतरत्न" प्रदान करण्यात आला.

आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त आपण त्यांचे स्मरण करतो तेव्हा समाजहितासाठी निःस्वार्थ भावनेने काम करण्याची प्रेरणा मिळते.