भारतीय संविधानाचे शिल्पकार, समाजसुधारक, अर्थतज्ज्ञ, विचारवंत आणि खऱ्या अर्थाने जनतेचा तारणहार म्हणून ओळखले जाणारे डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर हे विसाव्या शतकातील भारतातील सर्वात महान नेत्यांपैकी एक आहेत. त्यांनी आपल्या बुद्धिमत्तेच्या बळावर, कठोर परिश्रमाने आणि अदम्य चिकाटीने केवळ स्वतःचेच नव्हे, तर संपूर्ण वंचित समाजाचे भविष्य बदलून टाकले.
१४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी डॉ. आंबेडकर यांचा जन्म झाला. समाजातील सर्वात खालच्या स्तरातील दलित कुटुंबात जन्मल्यामुळे त्यांना बालपणापासूनच जातीय विषमता, अपमान आणि अन्याय सहन करावा लागला. परंतु शिक्षणाची आसक्ती, कठोर मेहनत आणि ज्ञानाची ओढ यामुळे त्यांनी सर्व अडथळ्यांवर मात केली.
डॉ. आंबेडकर हे अत्यंत विद्वान व्यक्तिमत्व होते. त्यांनी बॉम्बे विद्यापीठातून पदवी घेतल्यानंतर अमेरिकेतील कोलंबिया विद्यापीठात उच्च शिक्षण घेतले. पुढे त्यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून कायदा, अर्थशास्त्र आणि राजकारण यांचा गाढा अभ्यास केला. त्यांचे संशोधन व अभ्यास आजही जगभरात मान्यताप्राप्त आहेत.
भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर देशाच्या संविधान रचनेची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपविण्यात आली. संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्रप्रसाद यांनी स्वतः डॉ. आंबेडकर यांना ‘भारतीय संविधान समितीचे अध्यक्ष’ म्हणून नेमले. डॉ. आंबेडकर यांनी विविधतेने नटलेल्या भारतासाठी लोकशाही, समता, स्वातंत्र्य, बंधुता व सामाजिक न्याय यांचे तत्त्वज्ञान संविधानात रूजवले. त्यामुळेच त्यांना भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हणून गौरविले जाते.
डॉ. आंबेडकर यांनी आयुष्यभर अस्पृश्यता, जातीय भेदभाव आणि सामाजिक अन्यायाविरुद्ध झुंज दिली. महाड चवदार तळे सत्याग्रह, नाशिक येथील कालाराम मंदिर प्रवेश आंदोलन, तसेच अस्पृश्यांना शिक्षण व हक्क मिळवून देण्यासाठी केलेले प्रयत्न हे त्यांचे अविस्मरणीय योगदान आहे.
डॉ. आंबेडकर यांनी स्त्रियांच्या हक्कांसाठीही महत्त्वपूर्ण काम केले. हिंदू कोड बिलाद्वारे स्त्रियांना वारसाहक्क, विवाह व घटस्फोटाचे अधिकार देण्याचा त्यांनी केलेला प्रयत्न हा त्या काळातील धाडसी पाऊल मानले जाते.
१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे डॉ. आंबेडकर यांनी लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली. समता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांवर आधारित बौद्ध तत्त्वज्ञानाने समाजात नवा प्रकाश पसरविला.
६ डिसेंबर १९५६ रोजी त्यांचे निधन झाले. मात्र आजही त्यांच्या विचारांचा दीपस्तंभ लाखो लोकांना मार्गदर्शन करतो. ‘शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा’ हा त्यांचा संदेश आजही तेवढाच प्रभावी आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ संविधान निर्माता नव्हते; ते समाजाचे खरे तारणहार होते. त्यांनी भारताला आधुनिक लोकशाहीचे भक्कम अधिष्ठान दिले. समतेच्या विचाराने समाजाला प्रेरणा देणारे ते एक महान द्रष्टे नेते होते. त्यांचे जीवन हे अन्यायाविरुद्ध लढण्याची शिकवण देणारे आणि प्रत्येक भारतीयासाठी मार्गदर्शक आहे.
जय भीम, जय भारत!
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
