भारताच्या अंतराळ क्षेत्रात नवा सुवर्णअध्याय! 'विक्रम-1'च्या यशस्वी उड्डाणाने खाजगी अंतराळ उद्योगाला नवी झेप

श्रीहरिकोटा | १९ जुलै २०२६

भारताच्या अंतराळ प्रवासात आज एक ऐतिहासिक आणि अभिमानास्पद पर्वाची नोंद झाली. भारतातील खाजगी अंतराळ क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा टप्पा ठरत स्कायरूट एरोस्पेस या भारतीय स्टार्टअपने विकसित केलेल्या 'विक्रम-1' या देशातील पहिल्या खासगी कक्षीय (Orbital) प्रक्षेपण रॉकेटचे सतीश धवन अंतराळ केंद्र (SDSC-SHAR), श्रीहरिकोटा येथून यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.

'आगमन' (Aagaman) असे नाव देण्यात आलेले हे मिशन भारतातील खासगी उद्योगाने स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या बळावर पृथ्वीच्या कक्षेत रॉकेट पाठविण्याचा पहिलाच प्रयत्न आहे. या यशामुळे भारताच्या अंतराळ संशोधन क्षेत्रात सरकारी संस्थांसोबतच खाजगी उद्योगांचीही प्रभावी भूमिका अधिक मजबूत होणार आहे.

'विक्रम-1'ची खास वैशिष्ट्ये

• सुमारे २२ मीटर उंच आणि चार टप्प्यांचे (Four-Stage) रॉकेट.

• ४५० किमी उंचीवरील लो-अर्थ ऑर्बिट (LEO) गाठण्याचे उद्दिष्ट.

• भविष्यात ३५० किलोपर्यंतचे लहान उपग्रह अंतराळात नेण्याची क्षमता.

• भारतातील संपूर्ण कार्बन-कॉम्पोझिटपासून बनविलेले पहिले कक्षीय रॉकेट.

• १००= प्रिंटेड लिक्विड इंजिन असलेले भारतातील पहिले ऑर्बिटल लॉन्च व्हेईकल.

या मोहिमेचा उद्देश काय?

'आगमन' ही मुख्यतः तंत्रज्ञान पडताळणी (Technology Demonstration Mission) आहे. या मोहिमेद्वारे रॉकेटची प्रणोदन प्रणाली (Propulsion), टेलिमेट्री, एव्हिऑनिक्स, मार्गदर्शन (Guidance), नेव्हिगेशन आणि नियंत्रण प्रणालींची प्रत्यक्ष उड्डाणादरम्यान चाचणी करण्यात येत आहे.

या मोहिमेत भारतासह विविध देशांतील ग्राहकांचे उपग्रह, अंतराळ प्रयोग आणि रोबोटिक्स तंत्रज्ञानाचे प्रात्यक्षिक देखील समाविष्ट आहे.

भारतीय खाजगी अंतराळ उद्योगासाठी मोठी झेप

२०१८ मध्ये इस्रोचे माजी शास्त्रज्ञ पवन कुमार चंदना आणि नागा भरत डाका यांनी स्कायरूट एरोस्पेसची स्थापना केली. २०२२ मध्ये 'विक्रम-S' या सब-ऑर्बिटल रॉकेटच्या यशस्वी उड्डाणानंतर आता 'विक्रम-1' ने भारताच्या खासगी अंतराळ उद्योगाला जागतिक स्तरावर नवी ओळख मिळवून दिली आहे.

भारतासाठी अभिमानाचा क्षण

'विक्रम-1'चे यश केवळ एका रॉकेटचे प्रक्षेपण नाही, तर 'आत्मनिर्भर भारत', 'मेक इन इंडिया' आणि भारताच्या नवकल्पनाशक्तीचा प्रभावी पुरावा आहे. या यशामुळे भारतीय स्टार्टअप्स, वैज्ञानिक आणि तरुण अभियंत्यांसाठी नव्या संधी निर्माण होणार असून, भारत जागतिक व्यावसायिक उपग्रह प्रक्षेपण क्षेत्रात अधिक सक्षमपणे पुढे जाणार आहे.

 Disclaimer (अस्वीकरण)

ही माहिती विविध सार्वजनिक वृत्तस्रोतांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार तयार करण्यात आली आहे. या लेखाचा उद्देश वाचकांपर्यंत माहिती पोहोचविणे हा असून, कोणत्याही प्रकारचा अधिकृत किंवा तांत्रिक दावा करण्याचा हेतू नाही. अधिकृत माहितीसाठी संबंधित संस्था आणि अधिकृत निवेदनांचा संदर्भ घ्यावा.