वटपौर्णिमा हा केवळ एक धार्मिक सण नसून त्याला आयुर्वेदाचा भक्कम आधार आणि समृद्ध सांस्कृतिक कलेचा वारसा लाभलेला आहे.

 पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी संसारासाठी सुवासिनी हा सण अत्यंत उत्साहाने साजरा करतात.

# १. वटपौर्णिमेचा उपवास आणि आयुर्वेदिक फायदे
हा सण ज्येष्ठ महिन्यात (उन्हाळा संपून पावसाळा सुरू होतानाचा काळ) येतो. या काळात ऋतू बदलत असल्यामुळे शरीरात अनेक बदल होतात. या पार्श्वभूमीवर वटपौर्णिमेच्या उपवासाचे आणि वडाच्या पूजेचे अनेक आयुर्वेदिक फायदे आहेत: 
 
डिटॉक्सिफिकेशन (शरीर शुद्धी): पावसाळ्याच्या सुरुवातीला शरीराची पचनशक्ती मंदावलेली असते. या दिवशी केला जाणारा उपवास पचनसंस्थेला विश्रांती देतो आणि शरीरातील विषारी घटक (टॉक्सिन्स) बाहेर टाकण्यास मदत करतो.

 भरपूर ऑक्सिजन आणि आरोग्य: वडाचे झाड (Banyan Tree) हे २४ तास ऑक्सिजन देणाऱ्या मोजक्या झाडांपैकी एक आहे. पूजेच्या निमित्ताने महिला वडाच्या झाडाजवळ जातात, प्रदक्षिणा घालतात. यामुळे त्यांना मोठ्या प्रमाणात शुद्ध ऑक्सिजन मिळतो, जो फुफ्फुसांसाठी आणि रक्ताभिसरणासाठी उत्तम मानला जातो.

 मानसिक शांतता: वडाच्या झाडाखालील वातावरण थंड आणि सकारात्मक असते. तिथे वेळ घालवल्याने मानसिक ताण कमी होतो आणि मनाला शांतता लाभते.

 फळांचे सेवन: उपवास सोडताना किंवा पूजेमध्ये आंबे, फणस, जांभूळ यांसारखी हंगामी फळे खाल्ली जातात. ही फळे शरीराला ऊर्जा आणि आवश्यक जीवनसत्त्वे पुरवतात.

## २. सांस्कृतिक कला आणि परंपरा
वटपौर्णिमा हा सण भारतीय लोकसंस्कृती आणि पारंपरिक कलांचे सुंदर दर्शन घडवतो.
 
पारंपरिक वेषभूषा आणि नटणे: या दिवशी महिला नऊवारी किंवा काठपदराची साडी, नाकात नथ, हातात हिरवा चुडा आणि दागिने असा पारंपरिक शृंगार करतात. ही भारतीय वेशभूषा कलेचे उत्तम उदाहरण आहे.

 मेहंदी आणि रांगोळी: सणाच्या स्वागतासाठी घरासमोर आणि वडाच्या झाडाभोवती सुंदर रांगोळ्या काढल्या जातात. महिला हातावर वडाचे झाड, जोडपे किंवा पारंपरिक नक्षी असणारी मेहंदी काढतात, जी एक उत्कृष्ट हस्तकला आहे.
 
फेरी आणि लोकगीते (गाणी): वडाला सुती धागा गुंडाळत प्रदक्षिणा घालताना महिला एकत्र येतात. पूर्वी या निमित्ताने गाणी गायली जायची आणि सुखी संसाराच्या गप्पा मारल्या जायच्या. यामुळे सामूहिक कला आणि सामाजिक सलोखा वाढीस लागतो.
 
वाण देणे (कलात्मक मांडणी): पूजेसाठी मातीची सुगी (छोटी मडकी) वापरली जाते. त्यात धान्य, फळे ठेवून ती एकमेकींना 'वाण' म्हणून दिली जातात. ही मातीची भांडी आणि त्यांची मांडणी ग्रामीण लोककलेचा भाग आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर, वटपौर्णिमा हा सण आपल्याला निसर्गाच्या (विशेषतः वडाच्या झाडाच्या) जवळ घेऊन जातो. निसर्गाचे रक्षण करणे आणि स्वतःचे आरोग्य जपणे हाच यामागचा खरा आयुर्वेदिक आणि सांस्कृतिक संदेश आहे.

निसर्गाच्या सानिध्यात राहूया, सुदृढ बनूया! ????