"परिस्थिती कितीही कठीण असली, तरी जिद्द असेल तर अशक्यही शक्य करता येते." या वाक्याचा जिवंत प्रत्यय गुजरातमधील शांताबेन सेंघाणी यांच्या आयुष्यातून येतो.
पतीच्या निधनानंतर कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला. हातात पैसा नव्हता, शेतीचा अनुभव नव्हता आणि डोक्यावर कर्जाचे ओझे होते. पण शांताबेन यांनी परिस्थितीपुढे हार मानण्याऐवजी संकटाशी दोन हात करण्याचा निर्णय घेतला. आज त्यांची ही संघर्षगाथा हजारो महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
सन २००२ मध्ये पतीचे निधन झाल्यानंतर गुजरातच्या कच्छ जिल्ह्यातील शांताबेन यांच्यावर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी आली.
घर, शेती, मुलांचे शिक्षण आणि कर्ज… या सगळ्याचा भार एकट्याने पेलायचा होता. शेतीतील कामकाजाचा त्यांना कोणताही अनुभव नव्हता. तरीही त्यांनी कुटुंबाची शेती विकण्याऐवजी ती स्वतः सांभाळण्याचा निर्धार केला.
शेती टिकवायची असेल तर ट्रॅक्टर चालवणे आवश्यक होते. त्यामुळे वयाच्या ४०व्या वर्षी शांताबेन यांनी ट्रॅक्टर चालवायला शिकण्याचा निर्णय घेतला.
सुरुवातीला प्रत्येक काम त्यांच्यासाठी नवीन होते. विहीर खोदणे, खत आणि औषधे आणणे, शेतीची मशागत करणे… प्रत्येक गोष्ट त्यांनी स्वतः शिकत केली.
त्या सांगतात की, सुरुवातीला हा प्रवास खूप कठीण होता. अनेकदा संध्याकाळी साडेसात वाजेपर्यंत त्या शेतात काम करत असत. शारीरिक थकवा प्रचंड होता, पण हार मानण्याचा विचार त्यांनी कधीच केला नाही.
आर्थिक अडचणी वाढत असताना कुटुंबातील काही सदस्यांनी कर्ज फेडण्यासाठी शेती विकण्याचा सल्ला दिला.
मात्र शांताबेन यांनी ठाम शब्दांत सांगितले—
"आज शेती विकली तर ती पुन्हा कधीच विकत घेता येणार नाही. मी मेहनत करेन, पण कर्ज फेडेन."
हा निर्णयच त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठा टर्निंग पॉइंट ठरला.
एकेकाळी त्यांच्या हातात हजार रुपयेही नव्हते, अगदी बँक खातेही नव्हते.
पण त्यांनी परिस्थितीवर रडत बसण्याऐवजी कामावर विश्वास ठेवला. दिवस-रात्र मेहनत घेतली. हळूहळू शेती पुन्हा उभी राहिली आणि आर्थिक परिस्थिती सुधारू लागली.
स्वतःच्या संघर्षातही शांताबेन यांनी मुलांच्या शिक्षणाला सर्वोच्च प्राधान्य दिले.
अडचणी कितीही असल्या तरी त्यांनी मुलांचे शिक्षण खंडित होऊ दिले नाही.
त्यांच्या अथक प्रयत्नांचे फळ मिळाले आणि त्यांचा मुलगा सिव्हिल इंजिनिअर झाला. आज तो आईसोबत शेतीच्या कामातही मदत करत आहे.
शांताबेन यांची कथा केवळ शेतीची नाही, तर आत्मविश्वास, जिद्द आणि स्वावलंबनाची आहे.
संकटे प्रत्येकाच्या आयुष्यात येतात. मात्र त्यांना संधीमध्ये बदलण्याची ताकद आपल्या विचारांमध्ये आणि कृतीमध्ये असते, हे त्यांनी आपल्या आयुष्यातून सिद्ध करून दाखवले.
कधी कधी आयुष्य बदलणारे निर्णय मोठ्या सभागृहात घेतले जात नाहीत...
ते संकटाच्या काळात घेतले जातात.
परिस्थिती आपल्याला कितीही वेळा खाली खेचण्याचा प्रयत्न करो, पण जर आपण हार मानली नाही, तर एक दिवस यश नक्कीच आपल्या दारात येते.
शांताबेन सेंघाणी यांची कहाणी आपल्याला शिकवते की, जिद्द, मेहनत आणि सकारात्मक विचार यांच्या जोरावर कोणतीही अडचण मोठी नसते.
हा लेख विविध सार्वजनिक वृत्तस्रोतांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीवर आधारित प्रेरणादायी स्वरूपाचा आहे. यामधील घटना व अनुभव संबंधित व्यक्तींच्या कथनांवर आधारित आहेत. लेखाचा उद्देश केवळ प्रेरणा आणि माहिती देणे हा असून, कोणत्याही दाव्याची स्वतंत्र पडताळणी करण्याचा हेतू नाही.