इस्रोची पुन्हा भरारी! ४ सप्टेंबरला ‘EOS-05’च्या प्रक्षेपणाची तयारी

नवी दिल्ली/श्रीहरिकोटा :
भारताच्या अंतराळ संशोधन क्षेत्रासाठी एक महत्त्वाची आणि अभिमानाची बातमी समोर आली आहे. १२ जानेवारी रोजी PSLV-C62 मोहिमेला आलेल्या अपयशानंतर इस्रो पुन्हा एकदा प्रक्षेपणासाठी सज्ज झाली आहे. सरकारकडून मंजुरी मिळाल्यानंतर श्रीहरिकोटा येथील अंतराळ केंद्रावर तयार असलेल्या दोन महत्त्वाच्या उपग्रहांच्या प्रक्षेपणाचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, ४ सप्टेंबरच्या पहाटे Gisat-1A अर्थात EOS-05 या उपग्रहाचे प्रक्षेपण करण्याची तयारी सुरू आहे. हा उपग्रह भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण क्षमतेत महत्त्वाची भर घालणार आहे.

 EOS-05 ची वैशिष्ट्ये काय?

सुमारे २.२ टन वजनाचा EOS-05 उपग्रह मोठ्या भौगोलिक क्षेत्राचे वारंवार आणि जवळपास रिअल-टाइम निरीक्षण करण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. ढगविरहित परिस्थितीत भारतीय उपखंडाचे निरीक्षण करण्याची क्षमता या उपग्रहात असेल.

यातून मिळणारी माहिती अनेक क्षेत्रांसाठी उपयुक्त ठरणार आहे. उदाहरणार्थ—

•  शेती व पिकांचे निरीक्षण

•  वनसंपदा व्यवस्थापन

•  खनिज संशोधन

•  आपत्तीपूर्व इशारे व व्यवस्थापन

•  ढगांच्या गुणधर्मांचा अभ्यास

•  हिमनद्या व बर्फाचे निरीक्षण

•  समुद्रविज्ञान

या उपग्रहाचे निरीक्षणात्मक सामर्थ्य राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीनेही उपयुक्त ठरू शकते. वारंवार मिळणाऱ्या पृथ्वी निरीक्षणाच्या माहितीमुळे विविध परिस्थितींमध्ये नियोजन आणि निर्णय घेण्यास मदत होऊ शकते.

 ‘Gisat-1’नंतरची नवी आशा

EOS-05 हा केवळ पूर्वीच्या Gisat-1 ची जागा घेणारा उपग्रह नाही, तर त्यात अनेक सुधारणा करण्यात आल्याचे इस्रोच्या वरिष्ठ वैज्ञानिकांनी सांगितले आहे.

मूळ Gisat-1 मोहिमेला अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. मार्च २०२० मधील नियोजित प्रक्षेपण शेवटच्या क्षणी पुढे ढकलण्यात आले. त्यानंतर २०२१ मध्येही तांत्रिक कारणामुळे प्रक्षेपण झाले नाही.

अखेर १२ ऑगस्ट २०२१ रोजी GSLV-F10 द्वारे Gisat-1 चे प्रक्षेपण करण्यात आले. रॉकेटचे पहिल्या आणि दुसऱ्या टप्प्याचे कार्य सुरळीत झाले; मात्र क्रायोजेनिक अपर स्टेजला प्रज्वलित करण्यात आलेल्या तांत्रिक अडचणीमुळे मोहिमेला यश मिळाले नाही आणि उपग्रह गमावला गेला.

त्यानंतर मात्र GSLV Mk-II च्या सलग चार मोहिमा यशस्वी झाल्या आहेत. ३० जुलै २०२५ रोजी याच मालिकेतील GSLV-F16 मोहिमेद्वारे NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar अर्थात NISAR उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले.

???????? पुढील काळ इस्रोसाठी महत्त्वाचा

EOS-05 नंतर NVS-03 या नेव्हिगेशन उपग्रहाच्या प्रक्षेपणाचीही तयारी आहे. त्याचबरोबर भारताच्या Gaganyaan मोहिमेतील पहिल्या मानवरहित चाचणी मोहिमेकडेही देशाचे लक्ष लागले आहे.

म्हणजेच वर्षाच्या अखेरीस इस्रोसमोर अनेक महत्त्वाच्या मोहिमा आहेत. प्रत्येक यशस्वी प्रक्षेपण हे केवळ विज्ञान-तंत्रज्ञानातील यश नसून भारताच्या स्वावलंबी अंतराळ क्षमतेचा आणि वैज्ञानिक सामर्थ्याचा पुरावा आहे.

अंतराळाकडे पाहणाऱ्या भारताची नवी झेप!

EOS-05 सारख्या अत्याधुनिक उपग्रहांमुळे भारताला पृथ्वीचे अधिक अचूक निरीक्षण, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन, आपत्ती व्यवस्थापन, शेती आणि राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी महत्त्वाची माहिती मिळणार आहे.

आकाशाची सीमा नाही… आणि भारताच्या अंतराळ स्वप्नांनाही सीमा नाही!
इस्रोची प्रत्येक भरारी म्हणजे नव्या भारताच्या वैज्ञानिक सामर्थ्याची ओळख! 

Disclaimer : वरील लेख दिलेल्या वृत्तमाहितीवर आधारित मराठी स्वरूपातील माहितीपर लेख आहे. प्रक्षेपणाची तारीख, वेळ, तांत्रिक तपशील किंवा मोहिमेची स्थिती यामध्ये इस्रोच्या अधिकृत घोषणेनुसार बदल होऊ शकतो.