९६ वर्षीय लोककलावंत भिमव्वा शिल्लेक्याथारा यांना पद्मश्री; सात दशकांच्या कलेच्या साधनेला देशाचा सलाम

मुंबई : सातत्य, समर्पण आणि संस्कृतीप्रेमाला मिळाला राष्ट्रीय सन्मान

देशाच्या ७६ व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला एक हृदयस्पर्शी प्रसंग संपूर्ण देशाने अनुभवला. नवी दिल्ली येथे आयोजित पद्म पुरस्कार समारंभात ९६ वर्षीय लोककलावंत भिमव्वा दोड्डाबळप्पा शिल्लेक्याथारा यांना प्रतिष्ठेचा पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना नम्रपणे वंदन केले. त्यावर पंतप्रधानांनीही त्यांना आदराने प्रत्युत्तर देत वाकून अभिवादन केले. हा क्षण उपस्थितांच्या टाळ्यांच्या गजरात संस्मरणीय ठरला.

सात दशकांहून अधिक काळ लोककलेची अखंड सेवा

कर्नाटकातील कोप्पल जिल्ह्यातील मोरनाळा गावात १९२९ मध्ये जन्मलेल्या भिमव्वा या पारंपरिक ‘तोगलू गोम्बेयाटा’ या प्राचीन छाया-कठपुतळी कलेच्या ज्येष्ठ कलाकार आहेत. त्यांच्या कुटुंबाने शंभर वर्षांहून अधिक काळ या लोककलेचे जतन केले आहे.

लहानपणापासूनच त्यांनी या कलेचे शिक्षण घेतले आणि पुढील सात दशकांहून अधिक काळ गावोगावी जाऊन रामायण, महाभारत आणि लोककथांचे सादरीकरण करत या परंपरेला जिवंत ठेवले.

‘तोगलू गोम्बेयाटा’ म्हणजे काय?

‘तोगलू गोम्बेयाटा’ म्हणजे कन्नड भाषेतील ‘चामड्याच्या बाहुल्यांचा खेळ’. या कलेत विशेष प्रकारे तयार केलेल्या चामड्याच्या बाहुल्या पडद्यामागे प्रकाशाच्या सहाय्याने हलविल्या जातात. पडद्यावर दिसणाऱ्या सावल्यांमधून कथा उलगडत जाते.

ही केवळ मनोरंजनाची कला नसून त्यामध्ये कथाकथन, संगीत, अभिनय आणि हस्तकलेचा सुंदर संगम पाहायला मिळतो. भारताच्या लोकसंस्कृतीचा हा एक अमूल्य ठेवा मानला जातो.

आधुनिक युगातही परंपरेची ज्योत तेवत ठेवली

दूरदर्शन, चित्रपट आणि डिजिटल मनोरंजनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे अनेक पारंपरिक कला मागे पडल्या. मात्र भिमव्वा यांनी हार मानली नाही. त्यांनी स्वतः सादरीकरण सुरू ठेवले आणि नव्या पिढीला प्रशिक्षण देत ही कला पुढे नेण्याचे कार्य केले.

त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे आजही ही लोककला जिवंत आहे आणि नव्या पिढीपर्यंत पोहोचत आहे.

पद्मश्री हा केवळ पुरस्कार नाही, तर परंपरेचा सन्मान

जानेवारी २०२५ मध्ये भिमव्वा यांच्या नावाची पद्मश्रीसाठी घोषणा करण्यात आली होती. एप्रिल २०२५ मध्ये नवी दिल्ली येथे झालेल्या समारंभात त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

हा सन्मान केवळ एका कलाकाराचा नसून भारताच्या समृद्ध लोककला परंपरेचा गौरव मानला जात आहे. अनेक वर्षे प्रकाशझोतात न राहता संस्कृतीचे संवर्धन करणाऱ्या कलाकारांच्या योगदानाची देशाने घेतलेली ही दखल आहे.

प्रेरणादायी संदेश

भिमव्वा शिल्लेक्याथारा यांची जीवनकहाणी आपल्याला शिकवते की संस्कृती आणि परंपरा केवळ पुस्तकांतून जिवंत राहत नाहीत. त्या जिवंत राहतात त्या अशा समर्पित व्यक्तींमुळे, ज्या आयुष्यभर निष्ठेने त्यांचे जतन करतात.

९६ व्या वर्षीही आपल्या कलेची सेवा करणाऱ्या भिमव्वा यांनी सिद्ध केले आहे की खरे यश प्रसिद्धीत नसते, तर आपल्या संस्कृतीसाठी केलेल्या निस्वार्थ योगदानात असते.

भारताच्या सांस्कृतिक वारशाचे संरक्षण करणाऱ्या या ज्येष्ठ कलावंतांना मानाचा मुजरा!

अस्वीकरण : हा लेख विविध वृत्तमाध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितींवर आधारित असून, यामागील उद्देश भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे जतन करणाऱ्या कलाकारांच्या प्रेरणादायी कार्याचा गौरव करणे हा आहे.