UPSC Success Story: शेतमजूर कुटुंबातील भिकन जगन रोजेकर यांचे पाचव्या प्रयत्नात यश! महाराष्ट्राच्या तरुणाची प्रेरणादायी कहाणी

“अपयश कितीही वेळा आले, तरी प्रयत्न करण्याची जिद्द कायम असेल, तर यशाचा मार्ग शोधता येतो!”

आर्थिक परिस्थिती प्रतिकूल असली, साधनांची कमतरता असली किंवा यशासाठी अनेकदा प्रयत्न करावे लागले, तरी ध्येयाप्रती असलेली निष्ठा माणसाला पुढे जाण्याची प्रेरणा देते. महाराष्ट्रातील भिकन जगन रोजेकर यांचा प्रवास याचेच प्रेरणादायी उदाहरण आहे.

महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील भोकरदन तालुक्यातील जळगाव सपकाळ या गावचे रहिवासी असलेल्या भिकन रोजेकर यांनी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या (UPSC) नागरी सेवा परीक्षा २०२५ मध्ये ऑल इंडिया रँक (AIR) ८१२ मिळवली. चार अपयशी प्रयत्नांनंतर पाचव्या प्रयत्नात मिळवलेले त्यांचे यश अनेक स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरले आहे.

शेतमजुरीवर अवलंबून असलेल्या कुटुंबातून आलेल्या भिकन यांनी मेहनत, सातत्य आणि नियोजनाच्या जोरावर आपले ध्येय गाठले.

मराठी माध्यमातून शिक्षण ते UPSC पर्यंतचा प्रवास

भिकन रोजेकर यांनी इयत्ता दहावीपर्यंतचे शिक्षण मराठी माध्यमातून पूर्ण केले. त्यानंतर त्यांनी अकरावी आणि बारावीमध्ये विज्ञान शाखेचे शिक्षण घेतले. पुढे त्यांनी कृषी विषयातील पदवी (B.Sc. Agriculture) प्राप्त केली.

पदवीचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या नागरी सेवा परीक्षेची तयारी सुरू केली. २०२१ पासून त्यांनी पूर्णवेळ तयारी करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. पुढील तयारीसाठी २०२२ मध्ये ते दिल्ली येथे गेले.

२०२३ मध्ये महाराष्ट्र शासनाकडून मिळालेल्या शिष्यवृत्तीमुळे त्यांना मार्गदर्शन वर्गात प्रवेश घेण्यास मदत झाली. मर्यादित आर्थिक साधनांमध्येही शिक्षण सुरू ठेवण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांना या मदतीचा आधार मिळाला.

त्यांचा प्रवास एका परीक्षेपुरता मर्यादित नव्हता. २०२४ आणि २०२५ मध्ये त्यांनी नागरी सेवा परीक्षेची मुख्य परीक्षा दिली. २०२५ मध्ये त्यांनी भारतीय वन सेवा परीक्षेची मुख्य परीक्षाही उत्तीर्ण केली. तसेच केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलाच्या असिस्टंट कमांडंट परीक्षेच्या मुलाखतीच्या टप्प्यापर्यंत ते पोहोचले.

या प्रयत्नांमधून त्यांची चिकाटी आणि विविध स्पर्धा परीक्षांसाठी केलेली तयारी दिसून येते.

UPSC तयारीसाठी सूक्ष्म नियोजन आणि सातत्याला महत्त्व

भिकन रोजेकर यांच्या तयारीतील महत्त्वाचा भाग म्हणजे नियोजनबद्ध अभ्यास. UPSC सारख्या स्पर्धा परीक्षेत केवळ अनेक तास अभ्यास करणे पुरेसे नसते; अभ्यासक्रमाची समज, प्रश्नांचा सराव आणि उत्तरलेखन यांनाही महत्त्व असते.

त्यांच्या तयारीच्या दृष्टिकोनातून स्पर्धा परीक्षेच्या विद्यार्थ्यांना पुढील गोष्टी शिकता येतात.

१. मागील प्रश्नपत्रिकांचा अभ्यास करा

किमान दहा वर्षांच्या मागील प्रश्नपत्रिका सोडवण्याचा प्रयत्न करा. त्यातून परीक्षेचे स्वरूप, प्रश्न विचारण्याची पद्धत आणि महत्त्वाचे विषय समजण्यास मदत होते.

२. अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यावर भर द्या

केवळ निवडक प्रश्नांचा अभ्यास न करता संपूर्ण अभ्यासक्रम समजून घेणे आवश्यक आहे. अभ्यासाचे छोटे टप्पे तयार केल्यास प्रगतीचा आढावा घेणे सोपे होते.

३. सराव परीक्षा द्या

मॉक टेस्टमुळे वेळेचे नियोजन, प्रश्न सोडवण्याचा वेग आणि स्वतःच्या चुका ओळखण्यास मदत होते.

४. उत्तरलेखनाचा सराव करा

मुख्य परीक्षेसाठी मुद्देसूद, सुसंगत आणि व्यवस्थित रचनेतील उत्तरे लिहिण्याची सवय महत्त्वाची आहे. आवश्यकतेनुसार योग्य तथ्ये, आकडेवारी आणि उदाहरणांचा वापर करावा.

५. वैकल्पिक विषयाची तयारी मजबूत ठेवा

वैकल्पिक विषयाचा अभ्यासक्रम आणि मागील वर्षांतील प्रश्न यांचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

६. पदवीच्या शिक्षणालाही महत्त्व द्या

स्पर्धा परीक्षेची तयारी करताना पदवीचे शिक्षण आणि भविष्यातील रोजगाराच्या पर्यायांकडे दुर्लक्ष करू नये.

कृषी पदवी ठरली पर्यायी करिअरचा आधार

स्पर्धा परीक्षांमध्ये यश मिळेलच याची खात्री नसते. त्यामुळे भिकन यांच्या कुटुंबीयांनी त्यांना रोजगाराची संधी उपलब्ध करून देणारे व्यावसायिक शिक्षण घेण्यास प्रोत्साहन दिले.

त्यांनी कृषी विषयातील पदवी पूर्ण केली. UPSC परीक्षेच्या तयारीसोबत भविष्यात रोजगारासाठी पर्याय उपलब्ध असावा, हा त्यामागील विचार होता.

त्यांच्या प्रवासातून एक महत्त्वाचा संदेश मिळतो — मोठे ध्येय ठेवताना पर्यायी योजना तयार ठेवणे म्हणजे ध्येयाबद्दल कमी निष्ठा असणे नव्हे. उलट, ती जबाबदारीने पुढे जाण्याची पद्धत आहे.

आई-वडिलांचे कष्ट आणि शिक्षणासाठी दिलेला पाठिंबा

भिकन यांच्या यशामागे त्यांच्या कुटुंबाच्या संघर्षाचाही मोठा वाटा आहे.

त्यांचे आई-वडील सुरुवातीला महाराष्ट्रातील चाळीसगाव तालुक्यातील वडगाव येथे शेतमजूर म्हणून काम करत होते. पुढे ते आपल्या मूळ गावी परतले. तेथे दोन एकर जमिनीवर शेती करून त्यांनी कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला. त्यांच्या आईनेही शेतात रोजंदारीवर काम केले.

मर्यादित आर्थिक परिस्थिती असूनही मुलांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी प्रयत्न सुरू ठेवले.

भिकन यांनी जळगाव सपकाळ येथील विनय विद्यालयात माध्यमिक शिक्षण घेतले. त्यानंतर छत्रपती संभाजीनगर येथील विवेकानंद महाविद्यालयातून पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले.

मुलाच्या यशामुळे त्यांच्या वडिलांना आनंद झाला. आपल्या मुलानेही प्रामाणिकपणे आणि समर्पणभावाने लोकांची सेवा करावी, अशी त्यांची अपेक्षा होती.

पालकांचे कष्ट, कुटुंबीयांचा पाठिंबा आणि शिक्षणावरील विश्वास यांचे महत्त्व या कहाणीतून अधोरेखित होते.

दोन भावंडे, देशसेवेचे दोन मार्ग

भिकन रोजेकर यांच्या कुटुंबासाठी त्यांचे यश अभिमानाची बाब ठरले. त्यांचे धाकटे बंधू विकास रोजेकर भारतीय सैन्यात दाखल झाले आहेत.

एका भावाने नागरी सेवेकडे, तर दुसऱ्या भावाने सैन्यसेवेकडे वाटचाल केली. दोघांनी निवडलेले मार्ग वेगवेगळे असले, तरी देशासाठी योगदान देण्याची भावना त्यांच्या प्रवासाला प्रेरणादायी बनवते.

या यशोगाथेतून विद्यार्थ्यांनी काय शिकावे?

भिकन रोजेकर यांचा प्रवास विद्यार्थ्यांना आणि स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या तरुणांना काही महत्त्वाचे धडे देतो.

• अपयश म्हणजे शेवट नाही: प्रत्येक प्रयत्नातून स्वतःच्या चुका समजून घेऊन पुढील तयारी सुधारता येते.

• परिस्थितीपेक्षा प्रयत्नांना महत्त्व द्या: आर्थिक अडचणी असल्या, तरी उपलब्ध साधनांचा योग्य वापर करून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करता येतो.

• नियोजनबद्ध अभ्यास करा: अभ्यासक्रम, प्रश्नपत्रिका, सराव परीक्षा आणि उत्तरलेखन यांचा समतोल ठेवा.

• कुटुंबाच्या पाठिंब्याची जाणीव ठेवा: आपल्या प्रगतीत मदत करणाऱ्या व्यक्तींचे योगदान विसरू नका.

• पर्यायी योजना तयार ठेवा: ध्येयाचा पाठपुरावा करताना शिक्षण आणि रोजगाराचे इतर पर्यायही लक्षात घ्या.

• यशासोबत जबाबदारी स्वीकारा: पद किंवा प्रतिष्ठा मिळवण्याबरोबरच समाजासाठी प्रामाणिकपणे काम करण्याची भावना जपा.

निष्कर्ष : स्वप्न मोठे असू द्या, प्रयत्न सातत्यपूर्ण ठेवा!

भिकन जगन रोजेकर यांची कहाणी केवळ UPSC परीक्षेत मिळवलेल्या AIR ८१२ या क्रमांकापुरती मर्यादित नाही. ती प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षण सुरू ठेवण्याची, अपयशानंतर पुन्हा उभे राहण्याची आणि ध्येयासाठी सातत्याने प्रयत्न करण्याची प्रेरणा देते.

प्रत्येक विद्यार्थ्याचा प्रवास वेगळा असतो. प्रत्येकाला एकसारख्या सुविधा मिळतातच असे नाही आणि प्रत्येकाच्या यशाचा मार्गही सारखा नसतो. मात्र, स्वतःची परिस्थिती समजून घेऊन नियोजन करणे, उपलब्ध संधींचा उपयोग करणे आणि चुका सुधारत पुढे जाणे या गोष्टी प्रत्येकासाठी महत्त्वाच्या आहेत.

“यश एका प्रयत्नात मिळाले नाही, म्हणून स्वप्न सोडायचे नसते; प्रत्येक प्रयत्नातून शिकत स्वतःला अधिक सक्षम बनवायचे असते.”

भिकन रोजेकर यांचा प्रवास तरुणांना आपल्या ध्येयाकडे नव्या आशेने पाहण्याची प्रेरणा देतो.

महत्त्वाची सूचना (Disclaimer)

हा लेख उपलब्ध करून दिलेल्या माहितीनुसार शैक्षणिक आणि प्रेरणादायी उद्देशाने तयार केला आहे. उमेदवाराची परीक्षा, रँक, शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि वैयक्तिक प्रवास यासंबंधीच्या तपशिलांची प्रकाशनापूर्वी अधिकृत UPSC निकाल आणि विश्वसनीय वृत्तस्रोतांच्या आधारे पडताळणी करावी. स्पर्धा परीक्षांमधील यश व्यक्तिनुसार बदलते; कोणतीही विशिष्ट अभ्यासपद्धती यशाची हमी देत नाही.