स्मित हास्य.... निरोगी आयुष्याची गुरुकिल्ली.
डॉ अंजली जाधव, ठाणे 

स्मित हास्य.....मग ते खरे असो किंवा खोटे....जेव्हा तुम्ही हसता तेव्हा काय होते ते जाणून घेऊयात....

खरे हास्य - ज्याला डचेन हास्य देखील म्हणतात - त्यात फक्त तोंडाचे स्नायू (नकली हास्य) नसून डोळे देखील सामील असतात. जेव्हा तुम्ही खरोखर हसता तेव्हा डोळ्यांच्या सभोवतालचे  स्नायू देखील सहभागी होतात त्यामुळे तुमचा मेंदू प्रत्यक्षात लिंबिक सिस्टीमला (भावनिक केंद्र) सक्रिय करतो आणि सेरोटोनिन, डोपामाइन आणि एंडोर्फिन सारख्या चांगल्या भावना निर्माण करणाऱ्या रसायनांच्या स्त्रवण क्रियेचे संकेत देतो. ही रसायने ताण कमी करतात, मूड चांगला करतात, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतात आणि वेदना देखील कमी करतात.

आता बनावट हास्याबद्दल बोलू -

जेव्हा तुम्ही भावनिक सहभागाशिवाय "फक्त तुमचे ओठ हलवता" (fake smile) तेव्हा तुमच्या डोळ्याच्या सभोवतालचे स्नायू सहभागी होत नाहीत त्यामुळे तुम्ही खोल भावनिक केंद्रांना तितकेसे चालना देऊ शकत नाही.
( आत्ता तुम्ही खरे हास्य आणि खोटे हास्य करून पाहिलेत ना? ....नसेल तर करून पहा)
परंतु त्यात पण गंमत अशी की.... बनावट हास्य देखील मेंदूला थोडेसे फसवू शकते!
याला "चेहऱ्यावरील अभिप्राय गृहीतक" म्हणतात - म्हणजे जर तुम्ही स्नायूंना हसवले तर तुमचा मेंदू अजूनही थोड्या प्रमाणात आनंद म्हणून त्याचा अर्थ लावू शकतो आणि काही सेरोटोनिन सोडू शकतो, परंतु खऱ्या, मनापासून हसण्याच्या तुलनेत खूपच कमी. म्हणूनच खरे असो किंवा खोटे असो स्मित हास्य (smile) तुम्हाला फायदा देतेच.

थोडक्यात:
खरे हास्य = भरपूर सेरोटोनिन स्त्रवणे + भावनिक उपचार + मेंदूचे खरे बक्षीस.

 बनावट हास्य = थोडेसे सेरोटोनिन स्त्रवणे, तात्पुरते उत्तेजन, परंतु खोल भावनिक फायदे नाहीत.

म्हणूनच आपल्याला जेवढे शक्य होते तेवढे स्माईल करणे स्वतःच्या प्रकृतीच्या दृष्टीने खूपच महत्त्वाचे आहे त्यामुळे इतरांसाठी नाही तरी स्वतःसाठी तरी हसायला शिका.

त्यासाठी हा एक सोपा स्मित सराव आहे जो तुम्ही दररोज सकाळी करून पाहू शकता:

स्मित हास्य जागृत करण्याचा विधी (फक्त २-३ मिनिटे):

१. आरामात बसा (तुमच्या बेडवर, जमिनीवर किंवा खुर्चीवर). डोळे हळूवारपणे बंद करा.

२. तुमच्या हृदयाच्या केंद्रावर (छातीच्या मध्यभागी) एक हात हलका ठेवा.

३. आता अशा एका गोष्टीचा विचार करा जी तुम्हाला खरोखर आनंदी करते - ती आठवण असू शकते, प्रिय व्यक्ती असू शकते, आवडते ठिकाण असू शकते किंवा आज जिवंत असल्याची भावना असू शकते.

४. तुम्ही त्याबद्दल विचार करत असताना, एक नैसर्गिक, मऊ स्मित फुलू द्या ..... अगदी निरागस बाळाप्रमाणे हसा , जबरदस्तीने नाही, फक्त सौम्य( soul smile). तुम्हाला तुमच्या गालांभोवती थोडीशी उचल आणि तुमच्या डोळ्यांजवळ उबदारपणा जाणवेल.

५. त्या स्मितहास्यासह १-२ मिनिटे रहा.
कल्पना करा की ते स्मित तुमच्या चेहऱ्यावरून तुमच्या हृदयात पसरते आणि नंतर तुमच्या संपूर्ण शरीरातून सोनेरी प्रकाशासारखे वाहते.

६. शांतपणे असे म्हणून समाप्त करा:
"मी आनंदी आहे"
"मी निरोगी आहे"
"मी प्रेमळ आहे"
"या जीवनासाठी धन्यवाद" " निरोगी जीवनासाठी मी हसणे निवडले आहे"

दररोज सकाळी असे केल्याने नैसर्गिकरित्या सेरोटोनिन उत्तेजित होईल आणि तुमच्या मेंदूला कठीण दिवसांतही सहजतेने खरे हास्य निर्माण करण्यास प्रशिक्षित करेल.
हास्य म्हणजेच laughter आणि स्मितहास्य म्हणजे Smile यामध्ये पण फरक आहे . हास्य तुमच्या मनाला(mind )आनंदी करते तर स्मितहास्य तुमच्या अंतर्मनाला( soul )आनंदी करते. जेव्हा  मन आणि अंतर्मन दोघेही आनंदी असतात तेव्हा तुमचे शरीर निरोगी रहातेच. म्हणूनच असे म्हणतात .... जर मन आनंदी तर शरीर निरोगी.

हसताय ना मग.....????????