श्रावण 2025: तारीखा, महत्त्व आणि सर्व काही जे तुम्हाला माहित असायला हवे

श्रावण म्हणजे काय?

श्रावण महिना हा हिंदू पंचांगानुसार अत्यंत पवित्र मानला जातो. हा महिना विशेषतः भगवान शिवाला समर्पित असतो. या काळात भाविक दर सोमवारी ‘सोमवार व्रत’ ठेवतात व शिवपूजन करतात. मात्र, विविध भागांत वापरल्या जाणाऱ्या पंचांग प्रणालीमुळे श्रावण सुरू होण्याच्या व संपण्याच्या तारखा वेगवेगळ्या असतात.

श्रावण 2025: विविध भागांतील प्रारंभ व समाप्तीच्या तारखा

उत्तर भारत (पूर्णिमांत पंचांग) नुसार:
श्रावण सुरू: 11 जुलै 2025 (शुक्रवार)
श्रावण समाप्त: 8 ऑगस्ट 2025 (शुक्रवार)

(उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान, हिमाचल प्रदेश, मध्य प्रदेश यामध्ये प्रचलित)

दक्षिण व पश्चिम भारत (अमांत पंचांग) नुसार:
श्रावण सुरू: 25 जुलै 2025 (शुक्रवार)
श्रावण समाप्त: 22 ऑगस्ट 2025 (शुक्रवार)
(महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश, गुजरात, तामिळनाडु इ.)

नेपाळ व काही हिमालयीन भाग (सौर पंचांग पद्धती):
श्रावण सुरू: 16 जुलै 2025
श्रावण समाप्त: 15 ऑगस्ट 2025

श्रावण 2025 मध्ये सोमवार व्रत कधी ठेवायचे?

उत्तर भारत (पूर्णिमांत पंचांग):

• १ला सोमवार – 14 जुलै 2025

• २रा सोमवार – 21 जुलै 2025

• ३रा सोमवार – 28 जुलै 2025

• ४था सोमवार – 4 ऑगस्ट 2025

दक्षिण व पश्चिम भारत (अमांत पंचांग):

• १ला सोमवार – 28 जुलै 2025

• २रा सोमवार – 4 ऑगस्ट 2025

• ३रा सोमवार – 11 ऑगस्ट 2025

• ४था सोमवार – 18 ऑगस्ट 2025

नेपाळ व सौर पंचांग परंपरा:

• १ला सोमवार – 21 जुलै 2025

• २रा सोमवार – 28 जुलै 2025

• ३रा सोमवार – 4 ऑगस्ट 2025

• ४था सोमवार – 11 ऑगस्ट 2025

तारीखा का बदलतात?

भारतामध्ये दोन प्रमुख पंचांग प्रणाली वापरल्या जातात:

• पूर्णिमांत पंचांग: महिना पौर्णिमेनंतर सुरू होतो – उत्तर भारतात प्रचलित

• अमांत पंचांग: महिना अमावास्येनंतर सुरू होतो – दक्षिण व पश्चिम भारतात प्रचलित

यामुळे श्रावण सुरू होण्याच्या तारखांमध्ये सुमारे १५ दिवसांचा फरक पडतो.

श्रावण व सोमवार व्रताचे आध्यात्मिक महत्त्व

• श्रावण महिन्याला भगवान शिवाचा अतिशय प्रिय महिना मानले जाते.

• सोमवारी व्रत ठेवणे, शिवलिंगावर रुद्राभिषेक करणे, "ॐ नम: शिवाय" जप करणे याचे विशेष महत्त्व आहे.

• अविवाहित स्त्रिया चांगल्या जीवनसाथीसाठी हे व्रत करतात.

• अनेक भक्त आरोग्य, समृद्धी व अध्यात्मिक उन्नतीसाठीही हे व्रत करतात.

लोकप्रिय विधी व परंपरा

• उपवास: फळं, दूध किंवा हलके शाकाहारी व्रत भोजन (बहुतेक वेळा मीठाशिवाय)

• रुद्राभिषेक: पाण्याने, दूध, मध, बेलपत्र अर्पण करून शिवाची पूजा

• कावड यात्रा: भक्त गंगाजल आणून शिवमंदिरात अर्पण करतात

• भजन व कीर्तन: संपूर्ण महिन्यात शिवभक्तीमय वातावरण

शेवटी एक मंत्र – भक्ती महत्त्वाची!

कोणतीही पंचांग पद्धत असो, श्रावण महिना हा भक्तिभाव, संयम आणि अंतर्मुख होण्याचा काळ असतो. आपल्या भागानुसार सोमवार व्रताच्या तारखा नोंदवा आणि संपूर्ण श्रद्धेने हा महिना साजरा करा.
भगवान शिवाची कृपा सदैव तुमच्यावर राहो!

हर हर महादेव!