गणितात फक्त ५१ गुण... तरीही घडवला भारताचा पहिला खासगी रॉकेट इतिहास! जाणून घ्या स्कायरूट एरोस्पेसचे सह-संस्थापक पवन कुमार चंदना यांची प्रेरणादायी कहाणी

"यशासाठी गुण महत्त्वाचे असतात, पण जिद्द आणि चिकाटी त्याहूनही मोठी असते," हे वाक्य जर कोणाच्या आयुष्याला तंतोतंत लागू होत असेल, तर ते म्हणजे स्कायरूट एरोस्पेसचे (Skyroot Aerospace) सह-संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) पवन कुमार चंदना.

शालेय जीवनात गणितात अवघे ५१ गुण मिळालेल्या या विद्यार्थ्याने पुढे IIT प्रवेश परीक्षा पहिल्याच प्रयत्नात उत्तीर्ण केली, IIT खरगपूर येथून अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले, ISRO मध्ये भारताच्या महत्त्वाकांक्षी रॉकेट प्रकल्पांवर काम केले आणि अखेर भारताच्या खासगी अंतराळ क्षेत्रात इतिहास घडवणारी कंपनी उभी केली.

बालपणापासून अंतराळाची ओढ

हैदराबादमध्ये जन्मलेल्या पवन कुमार चंदना यांना लहानपणापासूनच यंत्रसामग्री आणि अभियांत्रिकीची आवड होती. मात्र सुरुवातीला गणित हा त्यांचा कमकुवत विषय होता. शाळेत गणितात फक्त ५१ गुण मिळाल्यानंतरही त्यांनी हार मानली नाही.

वडिलांच्या प्रोत्साहनामुळे त्यांनी विज्ञान आणि गणितावर अधिक मेहनत घेतली. हाच आत्मविश्वास त्यांना पुढे आयुष्यात मोठ्या यशाकडे घेऊन गेला.

IIT ते ISRO... स्वप्नांची भरारी

पवन कुमार चंदना यांनी पहिल्याच प्रयत्नात IIT प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करत IIT खरगपूरमध्ये प्रवेश मिळवला. शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी कॉर्पोरेट क्षेत्राऐवजी देशासाठी काम करण्याचा मार्ग निवडला.

त्यांची थेट ISRO च्या विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर (VSSC) मध्ये निवड झाली. जवळपास सहा वर्षे त्यांनी भारताच्या सर्वात शक्तिशाली प्रक्षेपण यानांपैकी GSLV Mk III च्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कामगिरीबद्दल ISRO कडून त्यांना अंतर्गत नवोपक्रम पुरस्कारही मिळाला.

भारताच्या खासगी अंतराळ क्षेत्राचे स्वप्न

ISRO मध्ये काम करत असतानाच पवन कुमार चंदना यांना जाणवले की भारताच्या अंतराळ संशोधनात खासगी कंपन्यांचाही मोठा वाटा असू शकतो. या विचारातून २०१८ मध्ये त्यांनी सहकारी आणि माजी ISRO अभियंता नागा भरत डाका यांच्यासोबत Skyroot Aerospace ची स्थापना केली.

सुरुवातीला गुंतवणूकदारांचा विश्वास मिळवणे सोपे नव्हते. भारतातील खासगी अंतराळ उद्योग अजून नव्याने उभा राहत असल्यामुळे अनेकांनी गुंतवणूक करण्यास नकार दिला.

बिन्नी बन्साल यांचा विश्वास आणि यशाची सुरुवात

स्कायरूट एरोस्पेसला सुरुवातीच्या काळात Flipkart चे सह-संस्थापक बिन्नी बन्साल यांनी सुमारे 1.5 दशलक्ष डॉलरची गुंतवणूक करून मोठा आधार दिला.

कोरोना महामारीमुळे काही अडचणी आल्या, पण Greenko या कंपनीच्या पाठिंब्यामुळे स्कायरूटने संशोधन आणि विकास सुरू ठेवला.

भारतातील पहिली खासगी रॉकेट इंजिन चाचणी

जुलै २०२० मध्ये स्कायरूट एरोस्पेसने 'रमन-१' या रॉकेट इंजिनची यशस्वी चाचणी घेतली. भारतातील खासगी कंपनीने विकसित केलेल्या रॉकेट इंजिनची ही पहिली यशस्वी चाचणी होती.

२०२१ मध्ये भारत सरकारने खासगी कंपन्यांसाठी अंतराळ क्षेत्र खुले केल्यानंतर ISRO सोबत सामंजस्य करार करणारी स्कायरूट ही पहिली खासगी भारतीय कंपनी ठरली.

'विक्रम-S' ने रचला इतिहास

१८ नोव्हेंबर २०२२ हा दिवस भारतीय अंतराळ इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नोंदला गेला. स्कायरूट एरोस्पेसने 'विक्रम-S' या भारतातील पहिल्या खासगी विकसित सबऑर्बिटल रॉकेटचे यशस्वी प्रक्षेपण केले.

या ऐतिहासिक यशामुळे भारताच्या खासगी अंतराळ उद्योगाला जागतिक स्तरावर नवी ओळख मिळाली.

भारतातील सर्वात मोठा खासगी रॉकेट कारखाना

७ मे २०२६ रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते स्कायरूटच्या नव्या उत्पादन केंद्राचे उद्घाटन करण्यात आले. हे केंद्र भारतातील सर्वात मोठ्या खासगी रॉकेट उत्पादन सुविधांपैकी एक मानले जाते.

आज स्कायरूट एरोस्पेसमध्ये सुमारे १,००० कर्मचारी कार्यरत असून कंपनीने अलीकडेच ६० दशलक्ष डॉलरचा नवीन निधी उभारला आहे.

तरुणांसाठी प्रेरणादायी संदेश

पवन कुमार चंदना यांचा विश्वास आहे की भारतात उद्योजकता आणि नवोपक्रम यामुळे देशाचा विकास अधिक वेगाने होऊ शकतो. ते विद्यार्थ्यांना अंतराळ विज्ञान, संशोधन आणि उद्योजकतेकडे वळण्याचे आवाहन करतात.

त्यांच्या मते, "मोठं यश मिळवण्यासाठी मोठी पदवी नव्हे, तर मोठी स्वप्नं आणि ती पूर्ण करण्याची जिद्द आवश्यक असते."

प्रेरणा घेण्यासारखी कहाणी

गणितात फक्त ५१ गुण मिळालेला एक विद्यार्थी पुढे IIT मध्ये पोहोचतो, ISRO मध्ये देशासाठी काम करतो आणि भारताचा पहिला खासगी रॉकेट अवकाशात झेपावणारी कंपनी उभी करतो—ही केवळ यशोगाथा नाही, तर प्रत्येक विद्यार्थ्याला आणि तरुण उद्योजकाला प्रेरणा देणारी कहाणी आहे.

यशाचा मार्ग कधीच सरळ नसतो. परिश्रम, चिकाटी, योग्य मार्गदर्शन आणि स्वतःवरचा विश्वास असेल, तर कोणतीही मर्यादा आपल्याला थांबवू शकत नाही.

डिस्क्लेमर :

ही माहिती विविध सार्वजनिक उपलब्ध वृत्तस्रोत, मुलाखती आणि माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार तयार करण्यात आली आहे. लेखाचा उद्देश केवळ माहिती देणे आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वाची ओळख करून देणे हा आहे. काही आकडेवारी किंवा तपशील कालांतराने बदलू शकतात. अधिकृत माहितीसाठी संबंधित संस्थांच्या अधिकृत घोषणांचा संदर्भ घ्यावा.