भारताची स्वदेशी NavIC प्रणाली पुन्हा बळकट करण्यासाठी ISRO सज्ज! 

स्वदेशी उपग्रह नेव्हिगेशनच्या दिशेने भारताचा आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा!

भारताची स्वतःची उपग्रह-आधारित नेव्हिगेशन प्रणाली NavIC (Navigation with Indian Constellation) सध्या आवश्यक उपग्रहसंख्येच्या तुलनेत कमी क्षमतेत कार्यरत आहे. त्यामुळे भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था ISRO NavIC उपग्रह समूह पुन्हा मजबूत करण्यासाठी प्रयत्नांना वेग देत आहे.

 NVS-03 कडे सर्वांचे लक्ष

NavIC च्या दुसऱ्या पिढीतील तिसरा उपग्रह NVS-03 कक्षेत पाठवणे हे सध्याच्या प्रयत्नांमधील महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.

दिलेल्या माहितीनुसार, श्रीहरिकोटा तसेच ISROच्या इतर केंद्रांमध्ये यासाठी तयारी सुरू आहे. NVS-03 चे प्रक्षेपण ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या सहामाहीत किंवा नोव्हेंबरच्या आसपास होण्याची शक्यता अधिकाऱ्यांकडून व्यक्त करण्यात आली आहे.

हा उपग्रह PSLV ऐवजी GSLV Mark-II द्वारे प्रक्षेपित केला जाण्याची अपेक्षा आहे.

 NavIC म्हणजे काय?

NavIC ही भारताची स्वदेशी उपग्रह-आधारित नेव्हिगेशन प्रणाली आहे. तिचा उद्देश भारतात तसेच भारताच्या सीमेपासून सुमारे १,५०० किमीपर्यंतच्या परिसरात अचूक नेव्हिगेशन, पोझिशनिंग आणि टाइमिंग सेवा उपलब्ध करून देणे हा आहे.

आजच्या काळात अशा प्रणालींचे महत्त्व केवळ मोबाईलमधील लोकेशनपुरते मर्यादित नाही. वाहतूक, दळणवळण, आपत्ती व्यवस्थापन, नकाशे, वेळेचे अचूक समन्वयन आणि विविध तांत्रिक क्षेत्रांमध्ये उपग्रह नेव्हिगेशनचा उपयोग होतो.

 सध्या आव्हान काय आहे?

दिलेल्या वृत्तानुसार, NavIC च्या उपग्रह समूहाला गेल्या काही वर्षांत उपग्रह तसेच अणुघड्याळांशी संबंधित बिघाडांचा सामना करावा लागला आहे. काही उपग्रहांनी आपली सेवा पूर्ण केली असून त्यामुळे उपलब्ध उपग्रहांची संख्या कमी झाली आहे.

मूलभूत स्वतंत्र पोझिशनिंग सेवा देण्यासाठी चार कार्यरत उपग्रहांची आवश्यकता असल्याचे या वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे, तर पूर्ण क्षमतेने समूह कार्य करण्यासाठी सात उपग्रहांची आवश्यकता आहे.

त्यामुळे NVS-03 सारख्या नवीन उपग्रहांचे प्रक्षेपण NavIC च्या पुनर्बांधणीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरते.

 भारताच्या अंतराळ प्रवासातील आणखी एक पाऊल

NavIC प्रणालीला पुन्हा मजबूत करण्याचे प्रयत्न हे भारताच्या स्वदेशी अंतराळ तंत्रज्ञान आणि आत्मनिर्भर नेव्हिगेशन क्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहेत.

अंतराळातील प्रत्येक यशामागे शास्त्रज्ञांचे संशोधन, तंत्रज्ञान, अचूक नियोजन आणि अनेक वर्षांची मेहनत असते. त्यामुळे NavIC ची पुढील वाटचाल ही केवळ उपग्रहांची संख्या वाढवण्याची प्रक्रिया नसून, भारताच्या अत्याधुनिक अंतराळ क्षमतेला अधिक सक्षम करण्याचा एक प्रयत्न आहे. 

 एक नजर महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर

 प्रणाली: NavIC
 संस्था: ISRO
 महत्त्वाचा आगामी उपग्रह: NVS-03
 अपेक्षित प्रक्षेपण वाहन: GSLV Mark-II
 मूलभूत पोझिशनिंगसाठी आवश्यक उपग्रह: ४
 पूर्ण क्षमतेसाठी आवश्यक उपग्रह: ७
 सेवेचा उद्देश: नेव्हिगेशन, पोझिशनिंग आणि टाइमिंग
 व्याप्ती: भारत आणि भारताच्या सीमेपासून सुमारे १,५०० किमीपर्यंतचा परिसर

“आकाशातील उपग्रहांपासून जमिनीवरील अचूक दिशादर्शनापर्यंत—भारताची स्वदेशी NavIC प्रणाली देशाच्या तांत्रिक सामर्थ्याचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहे.” 

 Disclaimer | अस्वीकरण

हा लेख दिलेल्या वृत्तस्रोतामधील माहितीनुसार सामान्य माहिती आणि विज्ञान-जागरूकतेच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. प्रक्षेपणाची तारीख, उपग्रहांची कार्यस्थिती किंवा NavIC ची तांत्रिक क्षमता यामध्ये पुढे बदल होऊ शकतात. अधिकृत आणि अद्ययावत माहितीसाठी ISROच्या अधिकृत घोषणांचा संदर्भ घ्यावा.