भारताचे अंतराळ स्वप्न साकार: ‘भारत अंतराळ स्थानक’ (Bharat Space Station) उभारणीला सुरुवात 

भारत लवकरच स्वतःचे अंतराळ स्थानक (Space Station) असलेल्या मोजक्या देशांच्या यादीत सामील होणार आहे. या दिशेने ऐतिहासिक पाऊल टाकत भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ने भारत अंतराळ स्थानक (Bharat Space Station – BAS) च्या मुख्य संरचनेवर काम सुरू केले आहे. हे स्थानक लो अर्थ ऑर्बिट (Low Earth Orbit) मध्ये स्थापित करण्यात येणार असून येथे भारतीय अंतराळवीर आणि शास्त्रज्ञ दीर्घकाळ संशोधन करू शकतील.

हा प्रकल्प भारताच्या मानव अंतराळ कार्यक्रमासाठी (Human Space Programme) एक गेम-चेंजर मानला जात आहे.

पहिला मॉड्यूल २०२८ मध्ये प्रक्षेपित होणार 

ISRO च्या विक्रम साराभाई अंतराळ केंद्राने भारतातील एअरोस्पेस कंपन्यांशी संपर्क साधून भारत अंतराळ स्थानकाच्या पहिल्या मॉड्यूलच्या निर्मितीची प्रक्रिया सुरू केली आहे.
या पहिल्या मॉड्यूलचे नाव BAS-01 असून ते २०२८ मध्ये प्रक्षेपित केले जाण्याची योजना आहे. याच क्षणापासून भारताचे अंतराळातील कायमस्वरूपी प्रयोगशाळेचे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरायला सुरुवात होईल.

गगनयाननंतर प्रकल्पाला गती 

गगनयान हा भारताचा पहिला मानवयुक्त अंतराळ मोहिम असून त्याचे प्रक्षेपण २०२७ पर्यंत होण्याची शक्यता आहे.
ISRO च्या मते, गगनयान यशस्वी झाल्यानंतर भारत अंतराळ स्थानक प्रकल्पाला मोठी गती मिळेल. हे स्थानक दीर्घकालीन वैज्ञानिक प्रयोग, नवीन तंत्रज्ञान विकास आणि भविष्यातील अंतराळ प्रवासासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे.

ISRO प्रमुख एस. सोमनाथ यांच्या मते, भारत २०४० पर्यंत चंद्रावर मानवयुक्त मोहीम पाठवू शकतो, आणि त्यासाठीची तयारी आताच सुरू झाली आहे.

२०३५ पर्यंत स्थानक पूर्ण होणार 

ISRO च्या नियोजनानुसार भारत अंतराळ स्थानक एकाच वेळी न उभारता टप्प्याटप्प्याने बांधले जाईल.

• प्रत्येक मॉड्यूल स्वतंत्रपणे प्रक्षेपित केले जाईल

• नंतर अंतराळात त्यांचे संयोजन (Assembly) केले जाईल

• संपूर्ण स्थानक २०३५ पर्यंत पूर्णतः कार्यान्वित होण्याचा अंदाज आहे

प्रत्येक मॉड्यूल:

• व्यास: सुमारे ३.८ मीटर

• उंची: सुमारे ८ मीटर

• साहित्य: AA-2219 अ‍ॅल्युमिनियम मिश्रधातू, जो यापूर्वी मानव अंतराळ कार्यक्रमांमध्ये वापरण्यात आला आहे

पूर्णपणे स्वदेशी अंतराळ स्थानक

भारत अंतराळ स्थानक हे पूर्णपणे स्वदेशी असणार आहे. यामध्ये कोणत्याही परदेशी संस्थेचा सहभाग नसेल.

• सर्व मॉड्यूल्स मानवी वापरासाठी आवश्यक सुरक्षा मानकांनुसार तयार केली जातील

• दीर्घकालीन कार्यक्षमतेसाठी अनेक कोर मॉड्यूल्स तयार करण्याची शक्यता ISRO तपासत आहे

• भारतीय खासगी कंपन्यांनाही या प्रकल्पात महत्त्वाची भूमिका दिली जाणार आहे

भारत ‘निवडक देशांच्या क्लब’मध्ये सामील होणार 

पहिले मॉड्यूल अंतराळात स्थापित होताच भारत त्या निवडक देशांच्या यादीत सामील होईल, ज्यांच्याकडे स्वतःचे अंतराळ स्थानक आहे.
या यादीत सध्या पुढील देश/संस्था आहेत:

• अमेरिका

• रशिया

• युरोपियन स्पेस एजन्सी

• जपान

• कॅनडा

• चीन

ही कामगिरी भारताच्या मानव अंतराळ उड्डाण आणि कक्षीय संशोधन क्षमतेला जागतिक स्तरावर नवे बळ देणारी ठरेल.

Disclaimer (अस्वीकरण) 

या लेखातील माहिती Amar Ujala या स्त्रोतावर आधारित असून सादरीकरण व स्पष्टतेसाठी संपादित करण्यात आली आहे. मूळ मजकुराचे सर्व हक्क संबंधित लेखक व संस्थेकडे राखीव आहेत. या मजकुरावर आमचा कोणताही मालकी हक्क नाही. दिलेली माहिती केवळ सामान्य माहितीपर उद्देशाने आहे.