स्वित्झर्लंडहून सुंदरबनपर्यंत – एका महिलेची सेवाभावातून घडलेली प्रेरणादायी वाटचाल

स्वित्झर्लंडची नागरिक, पण मनाने भारताची सेविका

आजच्या जगात अनेक जण यश, पैसा आणि प्रसिद्धीच्या मागे धावताना दिसतात. मात्र काही व्यक्ती अशा असतात की त्या स्वतःच्या सुखसोयींपेक्षा समाजाच्या कल्याणाला अधिक महत्त्व देतात. स्वित्झर्लंडमध्ये जन्मलेल्या सँड्रा लावी गोजकोविक यांची कथा ही अशाच निःस्वार्थ सेवाभावाची प्रेरणादायी कहाणी आहे.

सुमारे पंधरा वर्षांपूर्वी सँड्रा भारतात आल्या. त्यांच्याकडे समाजकार्यासाठी राखून ठेवलेली काही आर्थिक मदत होती. परंतु ती थेट एखाद्या संस्थेला देण्याऐवजी त्यांनी भारतातील विविध भागांमध्ये जाऊन लोकांच्या गरजा समजून घेण्याचा निर्णय घेतला. या शोधयात्रेत त्यांना पश्चिम बंगालमधील सुंदरबन परिसरातील दुर्गम सागर बेट सापडले आणि त्यांचे आयुष्यच बदलून गेले.

जिथे पोहोचणे कठीण, तिथेच उभारली आशेची शाळा

सागर बेटावर जाण्यासाठी नदी बोटीने पार करावी लागते. भरती-ओहोटीवर संपूर्ण प्रवास अवलंबून असतो. चक्रीवादळांचा सतत धोका असल्याने अनेक संस्था त्या भागात काम करण्यास तयार नव्हत्या. मात्र सँड्रांना तिथल्या मुलांच्या शिक्षणाची बिकट परिस्थिती दिसली.

सरकारी शाळा असल्या तरी शिक्षकांची अनुपस्थिती आणि शैक्षणिक सुविधांचा अभाव यामुळे अनेक मुले शिक्षणापासून वंचित राहत होती. ही परिस्थिती बदलण्यासाठी त्यांनी स्वतः पुढाकार घेत एक प्राथमिक शाळा सुरू केली.

सुरुवातीला अनेक पालक मुलांना शाळेत पाठवण्यास तयार नव्हते, कारण त्यांना शेतीच्या कामासाठी मुलांची मदत आवश्यक होती. पण स्थानिक शिक्षकांनी घराघरांत जाऊन शिक्षणाचे महत्त्व समजावून सांगितले. हळूहळू पालकांचा विश्वास वाढला आणि शाळेत विद्यार्थ्यांची संख्या वाढू लागली.

शिक्षणातून बदलले अनेकांचे भविष्य

सँड्रांच्या प्रयत्नांमुळे शैक्षणिक दर्जामध्ये मोठी सुधारणा झाली. विद्यार्थ्यांचा अभ्यासाकडे कल वाढला आणि परीक्षेतील यशाचे प्रमाणही उल्लेखनीयरीत्या वाढले. आज अनेक विद्यार्थी डॉक्टर, शिक्षक, कलाकार किंवा इतर क्षेत्रांमध्ये करिअर करण्याची स्वप्ने पाहू लागले आहेत. हेच सँड्रांसाठी सर्वात मोठे यश आहे.

शिक्षणासोबत महिला आणि बालसंरक्षण

शाळेच्या कामातून त्यांना बालविवाह, मानवी तस्करी, घरगुती हिंसा यांसारख्या गंभीर सामाजिक समस्या दिसून आल्या. त्यातूनच महिला व बालसंरक्षण चळवळीची सुरुवात झाली.

या उपक्रमांतर्गत गावोगावी जनजागृती मोहीम, शालेय कार्यशाळा आणि युवक नेतृत्व प्रशिक्षण राबविण्यात आले. हजारो महिला, युवक आणि मुलांपर्यंत या कार्याचा लाभ पोहोचला.

महिलांना दिले स्वावलंबनाचे बळ

महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी शिवणकला प्रशिक्षण, उद्योजकता विकास आणि हक्कांविषयी मार्गदर्शन यांसारखे उपक्रम सुरू करण्यात आले. अनेक महिलांनी स्वतःचा व्यवसाय सुरू करून आर्थिक स्वावलंबनाचा मार्ग स्वीकारला.

संकटांनाही दिले धैर्याने उत्तर

भारतातील वास्तव्यात सँड्रांना मलेरियाचा गंभीर आजार झाला. उपचारासाठी त्यांना देश सोडावा लागला. मात्र बऱ्या झाल्यानंतर त्यांनी पुन्हा भारतात परत येत आपले कार्य नव्या जोमाने सुरू ठेवले.

चक्रीवादळांमुळे शाळेचे नुकसानही अनेक वेळा झाले. तरीही त्यांनी हार मानली नाही. त्यांच्या मते, इमारती पुन्हा उभ्या करता येतात; पण संकटात सापडलेल्या कुटुंबांना आधार देणे अधिक महत्त्वाचे असते.

भारताने दिलेला जीवनाचा खरा धडा

सँड्रा सांगतात की स्वित्झर्लंडने त्यांना शिस्त, नियोजन आणि व्यवस्थापन शिकवले; तर भारताने संयम, सहनशीलता आणि माणुसकीचे खरे मूल्य शिकवले. समाजात बदल घडवण्यासाठी वेळ, विश्वास आणि सातत्य यांची गरज असते, हे त्यांना भारतात राहून समजले.

खरे यश म्हणजे इतरांच्या आयुष्यात प्रकाश निर्माण करणे

सँड्रांनी आपल्या नावाने शाळा न ठेवता संपूर्ण श्रेय समाजाला दिले. त्यांच्या मते, खरे यश हे पुरस्कार किंवा प्रसिद्धीत नसून एखाद्या मुलाच्या डोळ्यांत नवीन स्वप्न निर्माण करण्यात आहे.

आज पंधरा वर्षांनंतरही त्या सुंदरबनमध्ये कार्यरत आहेत. स्थानिक लोकांना सक्षम बनवणे, शिक्षणाचा प्रसार करणे आणि समाजाला स्वावलंबी बनवणे हेच त्यांचे ध्येय आहे.

सँड्रा लावी गोजकोविक यांची ही प्रेरणादायी वाटचाल आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते— सेवा ही कोणत्याही सीमा, भाषा किंवा देशाची मोहताज नसते. जिथे माणुसकी असते, तिथेच खरे घर निर्माण होते.

अस्वीकरण : हा लेख विविध माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितींवर आधारित असून, यामागील उद्देश केवळ सकारात्मक आणि प्रेरणादायी कार्याचा परिचय करून देणे हा आहे.