1,200 वर्षांपूर्वीच्या मायन गणितज्ञाचा शोध! ‘साक ताह्न वाआक्स’ ठरला अमेरिकेतील सर्वात प्राचीन ज्ञात खगोलशास्त्रज्ञ

 पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांनी प्राचीन मायन संस्कृतीतील एका गणितज्ञ-खगोलशास्त्रज्ञाची ओळख पटवली आहे. ‘साक ताह्न वाआक्स’ (White-Chested Fox) नावाच्या या विद्वानाने इ.स. 781 मध्ये भिंतीवर लिहिलेल्या गणितीय सूत्राची निर्मिती केल्याचे संशोधनातून समोर आले आहे. विशेष म्हणजे, अमेरिकेच्या प्राचीन इतिहासातील नावासह ओळख पटलेला हा सर्वात जुना गणितज्ञ-खगोलशास्त्रज्ञ मानला जात आहे.

हा महत्त्वपूर्ण शोध आजच्या ग्वाटेमाला देशातील प्राचीन मायन शहर झुल्टुन (Xultun) येथील स्ट्रक्चर 10K-2 या वास्तूमध्ये लागला. भिंतीवरील शिलालेखामध्ये शुक्र (Venus) आणि मंगळ (Mars) ग्रहांच्या हालचालींसह मायन कालगणनेची गुंतागुंतीची गणितीय मांडणी आढळून आली आहे.

भिंतीवरील गणिती सूत्रातून उलगडले रहस्य

संशोधकांच्या मते, शिलालेखाच्या शेवटच्या भागात "असे सांगतो" असा अर्थ असलेला उल्लेख आणि त्यानंतर साक ताह्न वाआक्स यांचे नाव आढळते. यामुळे हे सूत्र त्यांनी तयार केले किंवा त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली विकसित झाले असल्याचे स्पष्ट होते.

2012 मध्ये या खोलीचा शोध लागल्यानंतर जगभरातील संशोधकांचे लक्ष वेधले गेले होते. खोलीच्या भिंतींवर खगोलशास्त्रीय तक्ते, चित्रे आणि गणिती गणना आढळल्या होत्या. आता नव्या संशोधनातून त्या गणनांमागील व्यक्तीची ओळख समोर आली आहे.

मंगळ, शुक्र आणि मायन कालगणनेचा संगम

संशोधनानुसार, या सूत्रामध्ये 1,560 दिवसांचा कालावधी नोंदवण्यात आला आहे. हा कालावधी मंगळ ग्रहाच्या दोन पूर्ण चक्रांइतका असून तो शुक्र ग्रहाच्या निरीक्षणांशी आणि मायन कालगणनेशी सुसंगत आहे.

या गणनांच्या आधारे मायन विद्वान धार्मिक विधी, राजकीय कार्यक्रम आणि महत्त्वाच्या समारंभांसाठी अनेक वर्षे आधी शुभ तारखा निश्चित करत असावेत, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

मायन संस्कृतीचे प्रगत विज्ञान

संशोधकांच्या मते, झुल्टुन येथे सापडलेल्या या गणनांमुळे मायन संस्कृतीतील वैज्ञानिक आणि गणितीय ज्ञान किती प्रगत होते याचा पुरावा मिळतो. विशेष म्हणजे, या गणना नंतरच्या मायन हस्तलिखितांमध्ये आढळणाऱ्या खगोलशास्त्रीय तक्त्यांपेक्षा शेकडो वर्षे जुन्या आहेत.

इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा

आजवर मायन संस्कृतीतील राजे, कलाकार आणि सरदारांची नावे शिलालेखांमधून ज्ञात होती; मात्र वैज्ञानिकांची नावे सहसा नोंदवली जात नसत. त्यामुळे साक ताह्न वाआक्स यांची ओळख पटणे हे इतिहास आणि विज्ञान क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.

या शोधामुळे प्राचीन मायन समाजात वैज्ञानिक आणि बौद्धिक कार्याला मान्यता व सन्मान दिला जात होता, याचेही पुरावे मिळाले आहेत. त्यामुळे साक ताह्न वाआक्स यांचे नाव आता जगातील सर्वात प्राचीन ज्ञात खगोलशास्त्रज्ञांच्या यादीत समाविष्ट झाले आहे.

डिस्क्लेमर

ही बातमी विविध आंतरराष्ट्रीय संशोधन अहवाल आणि प्रकाशित शैक्षणिक अभ्यासांवर आधारित आहे. संशोधनातील निष्कर्ष पुढील अभ्यासांनुसार बदलू शकतात. वाचकांनी अधिकृत वैज्ञानिक प्रकाशने आणि संशोधन अहवालांचा संदर्भ घ्यावा.