बटुकेश्वर दत्त : 1910 मध्ये जन्मलेला क्रांतीचा ज्योतिपुंज

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास अनेक शूरवीरांच्या त्यागाने उजळलेला आहे. त्यात भगतसिंग यांच्यासह स्फोटक आंदोलनांत महत्त्वाची भूमिका बजावणारे क्रांतिकारक बटुकेश्वर दत्त हे एक तेजस्वी नाव. त्यांचा जन्म १८ नोव्हेंबर १९१० रोजी बंगालमध्ये झाला. त्यांच्या जन्मदिनानिमित्त इतिहासातील या धाडसी योद्ध्याच्या स्मृतींना उजाळा देण्याचा हा प्रयत्न.

क्रांतीच्या मार्गावर

बटुकेश्वर दत्त हे अत्यंत तरुण वयातच हिंदुस्तान सोशलिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशन (HSRA) या क्रांतिकारी संघटनेशी जोडले गेले. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात साहस, शिस्त आणि दृढ निश्चय यांचा सुंदर संगम होता.

दिल्ली सेंट्रल असेंब्ली बॉम्बस्फोट (1929)

८ एप्रिल १९२९ रोजी भगतसिंग यांच्या सोबत त्यांनी दिल्लीतील सेंट्रल असेंब्लीमध्ये नि:सत्व (नॉन-लेथल) बॉम्ब फेकून ब्रिटिश सत्तेविरोधात आपल्या असंतोषाची घोषणा केली. हा स्फोट कोणालाही इजा न पोहोचवणारा असला तरी ब्रिटिश सरकारला जागं करणारा ठरला.
“कान उघडे करा, इंग्रज सरकार!” हा संदेश पोहोचवणे हेच या कृतीमागील मुख्य उद्दिष्ट होते.

कैदेतला संघर्ष

घटनेनंतर दोघांनीही न्यायालयात जबाबदारी स्वीकारली. बटुकेश्वर दत्त यांना काळे पाणी (अँडमान कारागृह) येथे शिक्षा झाली. कठोर परिस्थितीतही त्यांनी क्रांतीची ज्योत मनात तेवत ठेवली.

स्वातंत्र्यानंतरचे आयुष्य

स्वातंत्र्यानंतर दत्त यांनी सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला नाही. स्वातंत्र्यसैनिक म्हणून समाजसेवा व शांत जीवन जगत त्यांनी आपले आयुष्य व्यतीत केले.
त्यानांचे निधन २० जुलै १९६५ रोजी झाले.

बटुकेश्वर दत्त या क्रांतिकारकाचा जन्मदिन म्हणजे स्वातंत्र्यासाठी जीव समर्पित केलेल्या असंख्य योद्ध्यांच्या स्मृतींना साद घालणारा दिवस. त्यांचे धैर्य, निःस्वार्थी वृत्ती आणि देशभक्तीची भावना आजही प्रेरणादायी आहे.

सूचना / Disclaimer:

हा लेख ऐतिहासिक नोंदींवर आधारित माहितीपर स्वरूपाचा असून कोणत्याही राजकीय मतप्रवाहाला प्रोत्साहन देण्याचा हेतू नाही.