एलपीजी वापर कमी करण्यासाठी स्वयंपाकघरातील 10 सोपे उपाय

घरगुती खर्च वाढत असताना स्वयंपाकासाठी वापरल्या जाणाऱ्या एलपीजी गॅसचा खर्चही अनेक कुटुंबांसाठी चिंता बनत आहे. अशा परिस्थितीत काही सोप्या स्वयंपाक पद्धती अवलंबून गॅसचा वापर कमी करता येऊ शकतो, असे पोषणतज्ज्ञ त्यांच्या मते, रोजच्या स्वयंपाकात काही छोटे बदल केले तर एलपीजीचा वापर जवळपास 50% पर्यंत कमी होऊ शकतो.

खाली दिलेले उपाय घरगुती स्वयंपाक करताना इंधनाची बचत करण्यास मदत करू शकतात.

1. प्रेशर कुकरचा वापर करा

प्रेशर कुकरमध्ये अन्न लवकर शिजते कारण त्यामध्ये उष्णता आणि वाफ आतच राहते. डाळ, कडधान्ये, बटाटे किंवा मांस शिजवताना प्रेशर कुकर वापरल्यास 30 ते 70 टक्के वेळ वाचू शकतो.

2. कडधान्ये आणि तांदूळ आधी भिजवून ठेवा

भिजवलेल्या धान्यांचे शिजण्याचे वेळ कमी लागतो.
उदा.

• राजमा / चणे – 8 ते 10 तास

• डाळ – 30 ते 60 मिनिटे

• तांदूळ – 20 ते 30 मिनिटे

असे केल्याने 30–50% पर्यंत स्वयंपाकाचा वेळ कमी होऊ शकतो.

3. योग्य बर्नर वापरा

गॅस स्टोव्हवरील लहान आणि मोठा बर्नर योग्य कामासाठी वापरणे महत्त्वाचे आहे.

• लहान बर्नर – चहा, फोडणी, गरम करणे

• मोठा बर्नर – पाणी उकळणे, प्रेशर कुकर

भांड्याच्या बाहेर ज्वाळा दिसत असल्यास गॅस वाया जातो.

4. झाकण लावून स्वयंपाक करा

भांड्यावर झाकण ठेवून स्वयंपाक केल्यास उष्णता टिकून राहते आणि अन्न लवकर शिजते. यामुळे 20–25% पर्यंत गॅसची बचत होऊ शकते.

5. भाज्या लहान तुकड्यांत कापा

लहान तुकडे लवकर शिजतात कारण त्यामध्ये उष्णता पटकन पोहोचते. उदाहरणार्थ, मोठ्या बटाट्याच्या तुकड्यांपेक्षा छोटे तुकडे लवकर शिजतात.

6. एकाच वेळी अनेक पदार्थ शिजवा

प्रेशर कुकरमध्ये “स्टॅकिंग” पद्धत वापरून एकाच वेळी भात, डाळ आणि भाजी शिजवता येते. यामुळे एका ज्वाळेवर अनेक पदार्थ तयार होतात आणि गॅसची बचत होते.

7. बर्नर स्वच्छ ठेवा

बर्नरच्या छिद्रांमध्ये घाण साचल्यास ज्वाळा योग्य प्रकारे पेटत नाही. त्यामुळे गॅस जास्त खर्च होतो. काही आठवड्यांनी बर्नर स्वच्छ करणे आवश्यक आहे. निळी ज्वाळा म्हणजे योग्य ज्वलन, तर पिवळी ज्वाळा म्हणजे गॅस वाया जात आहे.

8. उरलेल्या उष्णतेचा वापर करा

अन्न पूर्ण शिजण्याच्या काही मिनिटे आधी गॅस बंद केल्यास भांड्यातील उष्णतेमुळे अन्न शिजत राहते. भात, खिचडी, पास्ता किंवा उकडलेल्या भाज्यांसाठी ही पद्धत उपयोगी ठरते.

9. जाड तळाचे भांडे वापरा

जाड तळ असलेली भांडी उष्णता समान पद्धतीने पसरवतात.
उत्तम साहित्य:

• जाड तळाचे स्टेनलेस स्टील

• ट्रिपल लेयर स्टील

• कास्ट आयर्न

10. स्मार्ट किचन सवयी अंगीकारा

• पाणी उकळण्यासाठी इलेक्ट्रिक केतली वापरा

• भात, डाळ किंवा कडधान्ये एकदाच जास्त प्रमाणात शिजवून ठेवणे (Batch cooking)

यामुळे एकाच गॅसमध्ये अनेक वेळचे जेवण तयार करता येते.

निष्कर्ष

दैनंदिन स्वयंपाकात काही साधे बदल केल्यास एलपीजी गॅसची मोठ्या प्रमाणात बचत होऊ शकते. प्रेशर कुकरचा वापर, धान्ये भिजवणे आणि झाकण लावून स्वयंपाक करणे या तीन सवयी अंगीकारल्यासच सुमारे 30% पर्यंत इंधन बचत होऊ शकते.

Disclaimer

ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे. स्वयंपाक पद्धती, उपकरणे आणि घरगुती परिस्थितीनुसार परिणाम बदलू शकतात. इंधन बचतीसाठी दिलेल्या उपायांचा वापर करताना सुरक्षिततेच्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.