आपण अन्नाची चव चाखण्यासाठी आणि स्पष्ट बोलण्यासाठी जिभेचा वापर करतो. मात्र, जीभ आपल्या एकूण आरोग्याविषयी महत्त्वाचे संकेतही देऊ शकते. डॉक्टरांच्या मते, जिभेचा रंग, पोत, ओलावा आणि त्यावरील थर यांमधील बदल शरीरातील विविध आरोग्य समस्यांचे संकेत असू शकतात.
निरोगी जीभ साधारणपणे गुलाबी रंगाची असते आणि तिच्या पृष्ठभागावर लहान उठावदार पॅपिली (Papillae) दिसतात. परंतु जिभेचा रंग पांढरा, फिकट, लाल, पिवळा, जांभळा किंवा काळा झाल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
हलका ते गडद गुलाबी रंगाची जीभ सामान्यतः उत्तम आरोग्याचे प्रतीक मानली जाते.
याचा अर्थ:
शरीरात पुरेसे पाणी आहे.
रक्ताभिसरण चांगले आहे.
पोषण स्थिती योग्य आहे.
सकाळी जिभेवर थोडासा पांढरा थर दिसणे सामान्य असू शकते.
जिभेवर पांढरा थर दिसण्याची कारणे:
शरीरात पाण्याची कमतरता
तोंड कोरडे पडणे
धूम्रपान
तोंडाची अपुरी स्वच्छता
ताप
कॅन्डिडा बुरशीमुळे होणारा ओरल थ्रश
जर पांढरे डाग सहज निघत नसतील तर ते ल्युकोप्लाकिया या पूर्व-कर्करोगीय अवस्थेचे लक्षण असू शकते.
फिकट रंगाची जीभ खालील समस्यांकडे संकेत देऊ शकते:
अॅनिमिया (रक्तक्षय)
लोहाची कमतरता
व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता
यासोबत थकवा, चक्कर येणे, जिभेला सूज येणे किंवा तोंडाच्या कोपऱ्यांना भेगा पडणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात.
खूप लाल किंवा "स्ट्रॉबेरी टंग" दिसल्यास यामागे कारण असू शकते:
व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता
फॉलिक अॅसिडची कमतरता
स्कार्लेट फीव्हर
काही दाहजन्य आजार
अशावेळी जीभ गुळगुळीत, सुजलेली आणि वेदनादायक होऊ शकते.
जिभेवर पिवळा किंवा नारिंगी थर दिसण्याची कारणे:
तोंडातील बॅक्टेरियांची वाढ
धूम्रपान
निर्जलीकरण
तोंडाची अपुरी स्वच्छता
काही औषधांचे दुष्परिणाम
योग्य स्वच्छता आणि पुरेसे पाणी पिल्याने ही समस्या अनेकदा कमी होते.
निळसर किंवा जांभळ्या रंगाची जीभ गंभीर समस्येचा संकेत असू शकते.
यामागील कारणे:
फुफ्फुसांचे आजार
हृदयविकार
रक्ताभिसरणातील अडथळे
शरीरात ऑक्सिजनची कमतरता
अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
"ब्लॅक हेरी टंग" नावाच्या स्थितीत जीभ काळसर आणि केसांसारखी दिसू शकते.
याची कारणे:
धूम्रपान
तोंडाची खराब स्वच्छता
दीर्घकाळ अँटिबायोटिक्सचा वापर
जास्त प्रमाणात चहा किंवा कॉफी पिणे
ही स्थिती बहुतेक वेळा गंभीर नसली तरी ती कायम राहिल्यास तपासणी करणे आवश्यक आहे.
खालील लक्षणे दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्यावा:
न भरून येणारे व्रण
पांढरे किंवा लाल जाड डाग
गिळताना त्रास
सतत वेदना
मुंग्या येणे
गाठी किंवा सूज
ही लक्षणे काही वेळा तोंडाच्या कर्करोगाची सुरुवात असू शकतात.
दररोज जीभ स्वच्छ करा.
भरपूर पाणी प्या.
तंबाखू व धूम्रपान टाळा.
मद्यपान मर्यादित ठेवा.
लोह, व्हिटॅमिन B12 आणि फोलेटयुक्त आहार घ्या.
नियमित दंत तपासणी करा.
जीभ ही केवळ चव ओळखणारा अवयव नसून शरीराच्या आरोग्याची माहिती देणारा महत्त्वाचा संकेतक आहे. जिभेच्या रंगातील किंवा स्वरूपातील बदलांकडे वेळेवर लक्ष दिल्यास अनेक आजारांचे निदान लवकर होऊ शकते. त्यामुळे जिभेतील कोणताही असामान्य बदल दीर्घकाळ टिकल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
हा लेख केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. यातील माहिती वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही. कोणतीही आरोग्यविषयक समस्या, लक्षणे किंवा शंका असल्यास पात्र डॉक्टर किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्यावा. व्यक्तीनुसार लक्षणे व परिणाम वेगवेगळे असू शकतात.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
