भारताचे 'टेंपल सिटी' कोणते? जाणून घ्या मंदिरांच्या वैभवाने नटलेल्या भुवनेश्वरची ओळख

भारत हा विविध धर्म, संस्कृती आणि अध्यात्माचा संगम मानला जातो. देशाच्या कानाकोपऱ्यात असंख्य प्राचीन मंदिरे असून, लाखो भाविक दरवर्षी दर्शनासाठी येथे येतात. पण तुम्हाला माहिती आहे का, भारताचे 'टेंपल सिटी' (Temple City of India) म्हणून कोणत्या शहराला ओळखले जाते?

उत्तर आहे भुवनेश्वर, ओडिशाची राजधानी.

 भुवनेश्वरला 'टेंपल सिटी ऑफ इंडिया' का म्हणतात?

भुवनेश्वर हे प्राचीन कलिंग साम्राज्याची राजधानी होते. या शहरात एकेकाळी सुमारे ७०० हून अधिक मंदिरे होती. आजही त्यापैकी अनेक मंदिरे हजार वर्षांहून अधिक जुनी असून, त्यांची भव्यता आणि स्थापत्यकला पर्यटकांना मंत्रमुग्ध करते.

'भुवनेश्वर' हे नाव 'त्रिभुवनेश्वर' या भगवान शिवाच्या नावावरून पडले आहे. याचा अर्थ 'तीनही लोकांचा स्वामी' असा होतो.

या शहरातील मंदिरे केवळ धार्मिक स्थळे नसून, ती कलिंग स्थापत्यशैलीचे जिवंत संग्रहालय मानली जातात.

 १. लिंगराज मंदिर

भुवनेश्वरमधील सर्वात प्रसिद्ध मंदिर म्हणजे लिंगराज मंदिर.

११व्या शतकात सोमवंशी राजांनी बांधलेले हे मंदिर सुमारे १८० फूट उंच असून भगवान शिवाला समर्पित आहे.

मंदिराच्या शिखरावर आणि भिंतींवर कोरलेल्या देव-देवता, नर्तक, प्राणी आणि पौराणिक कथांची अप्रतिम शिल्पकला पर्यटकांचे विशेष आकर्षण ठरते.

महाशिवरात्रीच्या काळात येथे लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात.

 २. मुक्तेश्वर मंदिर

१०व्या शतकात बांधलेले मुक्तेश्वर मंदिर हे ओडिशाच्या स्थापत्यकलेतील 'रत्न' मानले जाते.

या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे सुंदर तोरण (Gateway) आणि अत्यंत बारकाईने कोरलेली शिल्पकला.

'मुक्तेश्वर' म्हणजे मोक्ष देणारा भगवान शिव.

 ३. राजाराणी मंदिर

१२व्या शतकातील राजाराणी मंदिर लालसर दगडांपासून (Rajarani Sandstone) बांधण्यात आले आहे.

या मंदिराच्या भिंतींवर कोरलेली नृत्य, प्रेम, देव-देवता आणि विविध मानवी भावभावनांची शिल्पे भारतीय शिल्पकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण मानली जातात.

आज भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (ASI) या मंदिराचे संरक्षण करते.

 ४. परशुरामेश्वर मंदिर

७व्या शतकात बांधलेले हे मंदिर भुवनेश्वरमधील सर्वात प्राचीन मंदिरांपैकी एक आहे.

महर्षी परशुराम यांनी येथे तपश्चर्या केल्याची आख्यायिका प्रचलित आहे.

मंदिरावर भगवान गणेश, दुर्गा, शिवगण आणि इतर अनेक देवतांची सुमारे २०० हून अधिक शिल्पे कोरलेली आहेत.

 ५. अनंत वासुदेव मंदिर

१३व्या शतकातील हे मंदिर भगवान श्रीकृष्ण (वासुदेव) यांना समर्पित आहे.

पुरीच्या जगन्नाथ मंदिराच्या धर्तीवर उभारलेल्या या मंदिरात दररोज हजारो भाविकांसाठी महाप्रसाद तयार केला जातो.

६. ब्रह्मेश्वर मंदिर

११व्या शतकात उभारलेले ब्रह्मेश्वर मंदिर त्यावरील सिंह, नर्तक आणि देवतांच्या आकर्षक शिल्पांसाठी प्रसिद्ध आहे.

आजही येथे नियमित धार्मिक विधी आणि उत्सव साजरे केले जातात.

 भुवनेश्वरची खास ओळख

भुवनेश्वर हे केवळ मंदिरांचे शहर नाही, तर इतिहास, अध्यात्म, कला आणि संस्कृतीचा अद्भुत संगम आहे. आधुनिक शहराचा विकास आणि हजारो वर्षांची परंपरा यांचा सुंदर मेळ येथे पाहायला मिळतो.

म्हणूनच भुवनेश्वरला 'Temple City of India' ही मानाची ओळख मिळाली आहे.

 डिस्क्लेमर (अस्वीकरण)

हा लेख विविध ऐतिहासिक आणि माहितीपर स्रोतांवर आधारित असून केवळ सामान्य माहिती व जनजागृतीच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. मंदिरांचा इतिहास, स्थापत्यशैली आणि आख्यायिका याबाबत विविध ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये काही तपशीलांमध्ये मतभेद असू शकतात. प्रवास किंवा धार्मिक दर्शनाचे नियोजन करण्यापूर्वी संबंधित अधिकृत पर्यटन किंवा मंदिर प्रशासनाकडून अद्ययावत माहिती तपासून घ्यावी.