पावसाळ्यात काय खावे? थंड दूध, ताक की दही – आयुर्वेदाचा सल्ला

पावसाळा ऊन-उकाड्यापासून दिलासा देतो, पण त्याचबरोबर पचनशक्तीही कमी करतो. हवेत आर्द्रता जास्त असल्याने आणि जंतू, बुरशी यांचा प्रादुर्भाव वाढल्याने टायफॉईड, फूड पॉइझनिंग, जुलाब, हिपॅटायटिस ए अशा आजारांचा धोका वाढतो. त्यामुळे या ऋतूत काय खावे, काय टाळावे हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.

दिल्ली सरकारच्या आयुर्वेद विभागाचे डॉ. आर. पी. पराशर सांगतात की पावसाळ्यात अन्न नेहमी ऋतूनुसार आणि शरीरातील वात-पित्त-कफ संतुलन लक्षात घेऊन घ्यावे.

थंड दूध – कफ वाढवते

पावसाळ्यात थंड दूध प्यायल्याने तात्पुरता गारवा मिळतो, पण कफ वाढतो.

घशात खवखव, अपचन, पोट फुगणे, सर्दी-टॉन्सिल्सच्या तक्रारी वाढू शकतात.

ज्यांना अलर्जी किंवा सर्दीचा त्रास आहे त्यांनी थंड दूध टाळावे.

त्याऐवजी कोमट किंवा किंचित गरम दूध पिणे पचनासाठी फायदेशीर ठरते.

दही – मर्यादित प्रमाणात व दिवसा

दही पौष्टिक असले तरी ते घट्ट, जड व कफवर्धक आहे.

पावसाळ्यात दही खाल्ल्यास अपचन, अ‍ॅसिडिटी किंवा कफाची समस्या होऊ शकते.

जर खायचेच असेल तर दिवसाच्या वेळेत खावे, रात्री नाही.

दहीवर काळी मिरी किंवा थोडे हिंग घालून खाल्ल्यास ते हलके होते.

ताक – पावसाळ्यातील अमृत

आयुर्वेदानुसार ताक हे पावसाळ्यातील सर्वोत्तम पेय आहे.

ते हलके, सहज पचणारे आणि पोटाला गारवा देणारे आहे.

गॅस, अ‍ॅसिडिटी, अपचन कमी करण्यास मदत होते.

त्यात काळे मीठ, मिरी किंवा अजवाइन घालून प्यायल्यास त्याचे गुण अधिक वाढतात.

शरीरातील विषारी द्रव्ये बाहेर काढण्यास मदत होते.

तज्ज्ञांचा सल्ला
डॉ. पराशर म्हणतात – “पावसाळ्यात ताक सर्वात सुरक्षित व पचायला सोपे आहे. दही व थंड दूध काही लोकांसाठी त्रासदायक ठरू शकते. त्यामुळे आहारात ऋतूनुसार व आपल्या प्रकृतीनुसारच बदल करावा. वारंवार पोटाच्या तक्रारी होत असल्यास स्वतः उपचार न करता तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.”

 अस्वीकरण (Disclaimer)

हा लेख केवळ माहिती आणि जनजागृतीसाठी आहे. प्रत्येकाची प्रकृती वेगळी असते, त्यामुळे आहारात बदल करण्यापूर्वी आयुर्वेदतज्ज्ञ किंवा पचनविकार तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.