राष्ट्रपती भवनात झळकला बस्तरचा आदिवासी सांस्कृतिक वारसा

मुंबई : ३० जुलै २०२६ रोजी राष्ट्रपती भवनात छत्तीसगडच्या बस्तर विभागातील २०९ सदस्यीय प्रतिनिधी मंडळाचे भव्य स्वागत करण्यात आले. छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री विष्णुदेव साय यांच्या नेतृत्वाखाली आलेल्या या प्रतिनिधी मंडळामध्ये बस्तर पंडुम-२०२६ चे विजेते, पारंपरिक आदिवासी नेतृत्व व्यवस्थेतील परगणा माझी, माझी व चालकी, पद्मश्री पुरस्कार विजेते, लोकप्रतिनिधी, कलाकार आणि वरिष्ठ अधिकारी सहभागी होते.

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी या प्रतिनिधी मंडळाशी सविस्तर संवाद साधत बस्तरच्या समृद्ध आदिवासी संस्कृती, लोककला, पारंपरिक सामाजिक व्यवस्था आणि बस्तर पंडुम उत्सवाबद्दल माहिती जाणून घेतली. त्यांनी बस्तरचा सांस्कृतिक वारसा हा देशाची अमूल्य संपत्ती असल्याचे सांगत त्याचे जतन करणे ही सर्वांची सामूहिक जबाबदारी असल्याचे नमूद केले.

या विशेष प्रसंगी राष्ट्रपतींनी प्रतिनिधी मंडळातील सदस्यांसाठी भोजनाचे आयोजन केले. विशेष म्हणजे त्यांनी स्वतः प्रत्येक पाहुण्याला भोजन वाढले. त्यांच्या या आत्मीयतेने आणि आदरपूर्ण वागणुकीने उपस्थित सर्वजण भारावून गेले.

संवादादरम्यान राष्ट्रपती मुर्मू यांनी भविष्यात बस्तर दशहरा आणि बस्तर पंडुम उत्सवात सहभागी होण्याची इच्छा व्यक्त केली. बस्तर दशहराबद्दल बोलताना त्यांनी भगवान जगन्नाथांच्या लाकडी मूर्तीशी संबंधित परंपरांचा उल्लेख करत या उत्सवाशी असलेले आपले भावनिक नातेही व्यक्त केले.

आपल्या वैयक्तिक आठवणींना उजाळा देताना त्यांनी सांगितले की माझी समाजाशी त्यांचे विशेष नाते आहे आणि त्यांचे वडीलही माझी होते. आदिवासी समाजातील पारंपरिक नेतृत्व व्यवस्था सामाजिक ऐक्य, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक मूल्यांचे जतन करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

राष्ट्रपतींनी बस्तर पंडुम उत्सवाचे विशेष कौतुक करत हा उत्सव छत्तीसगडच्या आदिवासी परंपरा, लोककला आणि सांस्कृतिक वैभवाचे जिवंत दर्शन घडवणारा असल्याचे सांगितले. या उपक्रमामुळे बस्तरच्या संस्कृतीला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवी ओळख मिळाल्याचा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनीही या कार्यक्रमाचे कौतुक करत राष्ट्रपती भवनात इतक्या मोठ्या संख्येने पारंपरिक आदिवासी वेशभूषेत आलेले बस्तरचे प्रतिनिधी प्रथमच पाहत असल्याचे सांगितले. हा कार्यक्रम भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचा आणि आदिवासी अभिमानाचा अनोखा उत्सव असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

मुख्यमंत्री विष्णुदेव साय यांनी हा क्षण छत्तीसगड आणि विशेषतः बस्तरसाठी अभिमानास्पद असल्याचे सांगितले. बस्तर पंडुमसारख्या उपक्रमांमुळे आदिवासी संस्कृतीला राष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळत असून स्थानिक कलाकार व लोकपरंपरांना नवी संधी मिळत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

यावेळी मुख्यमंत्री साय यांनी राष्ट्रपतींना बस्तरच्या सुमारे ३०० वर्षे जुन्या ‘झिटकू-मिटकी’ लोककथेवर आधारित स्मृतिचिन्ह भेट दिले. प्रेम, त्याग, निस्वार्थ सेवा आणि सामाजिक सलोखा यांचे प्रतीक असलेल्या या लोककथेचा बस्तरच्या सांस्कृतिक परंपरेत विशेष मान आहे.

राष्ट्रपती भवनातील हा कार्यक्रम केवळ एका प्रतिनिधी मंडळाचा सन्मान नव्हता, तर भारताच्या समृद्ध आदिवासी संस्कृतीला मिळालेली राष्ट्रीय पातळीवरील गौरवपूर्ण दाद होती. बस्तरचा सांस्कृतिक वारसा, लोककला आणि परंपरा यांना मिळालेला हा सन्मान देशाच्या सांस्कृतिक एकात्मतेचे सुंदर उदाहरण ठरला.

अस्वीकरण : हा लेख उपलब्ध वृत्तमाहितीच्या आधारे तयार करण्यात आला असून त्याचा उद्देश माहिती प्रसारित करणे हा आहे. लेखातील सर्व घटना, व्यक्ती व विधानांचे श्रेय संबंधित वृत्तस्रोतांना आहे.