आपली जीभ केवळ चव घेण्यासाठी नसून ती आपल्या संपूर्ण आरोग्याचे प्रतिबिंब मानली जाते. म्हणूनच डॉक्टर प्रथम तपासणी करताना रुग्णाला “जिभ बाहेर काढा” असे सांगतात. जिभेचा रंग, पोत, ओलावा आणि त्यावरील लेयर यावरून शरीरात काय चालू आहे याचा अंदाज घेता येतो. ही पद्धत प्राचीन चीनी वैद्यकशास्त्रातही वापरली जात असे आणि आजही वैद्यकीय तपासणीत तिचे महत्त्व आहे.
जिभ सामान्यतः गुलाबी आणि किंचित उबदार असते. पण तिचा रंग किंवा पोत बदलल्यास ते शरीरातील अंतर्गत स्थितीचे संकेत असू शकतात.
जिभेद्वारे खालील गोष्टींचा अंदाज येऊ शकतो—
पचनसंस्थेची अवस्था
शरीरातील संसर्ग
पोषणाची कमतरता
मानसिक ताण
गंभीर आजारांची सुरुवातीची लक्षणे (उदा. कॅन्सर)
जिभ आणि मुखातील कॅन्सर ओळखण्यासाठी आधुनिक VELscope टेस्ट देखील वापरली जाते.
जिभेवर पांढरा लेयर दिसणे हे बहुधा फंगल इन्फेक्शन (oral thrush) चे संकेत असू शकते. हे लक्षण खालील लोकांमध्ये जास्त दिसते—
बालकं
वृद्ध व्यक्ती
मधुमेह असलेले रुग्ण
फुफ्फुसाच्या आजारांनी ग्रस्त रुग्ण
अँटिबायोटिक्सच्या अति वापरानंतर
निळी किंवा जांभळी जीभ:
हृदय किंवा फुफ्फुसांच्या समस्यांचे संकेत, शरीरात ऑक्सिजन कमी असणे किंवा व्हिटॅमिन B2 ची कमतरता.
काळी किंवा तपकिरी जीभ:
तंबाखू/धूम्रपान, तोंडातील अस्वच्छता, औषधांचा परिणाम किंवा अत्यधिक कोरडेपणा.
जिभेला खूप लालसरपणा येणे हे—
शरीरातील ताप
फॉलिक अॅसिडची कमतरता
व्हिटॅमिन B12 अभाव
याचे लक्षण असू शकते.
मुलांमध्ये हे Scarlet Fever किंवा Kawasaki Disease चे प्रारंभिक चिन्ह असू शकते.
ही अवस्था सामान्य सर्दी, दुर्बलता किंवा शरीरातील थकवा दर्शवते.
प्राचीन चीनी वैद्यकीय मतानुसार—
मानसिक ताण
अतिचिंता
याचा प्रभावही जिभेवर दिसू शकतो.
कधी कधी जिभेवर अत्यधिक तेलकटपणा दिसणे हे—
अनियमित आहार
जंक फूडचे प्रमाण अधिक असणे
किंवा
मानसिक अस्वस्थता
याचे संकेत देऊ शकते.
जिभेवरील बदल अनेकदा शरीरातील असंतुलनाचे प्रारंभिक लक्षण असते. त्यामुळे आरशात पाहताना जिभेकडे एक नजर टाकणे ही चांगली सवय आहे. लक्षणे कायम राहिल्यास किंवा वाढल्यास त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
Disclaimer (अस्वीकरण):
हा लेख केवळ सामान्य माहिती देण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. कोणत्याही वैद्यकीय समस्या, लक्षणे किंवा उपचारांसाठी कृपया तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. हा लेख कोणत्याही उपचाराचा पर्याय नाही.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
