• तिरंग्याचा जन्म एका छोट्याशा गावात! स्वातंत्र्यदिनाच्या उत्सवामागची प्रेरणादायी कहाणी

दरवर्षी १५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारीला संपूर्ण देश तिरंग्याच्या रंगात न्हाऊन निघतो. शाळा, महाविद्यालये, सरकारी कार्यालये, लष्करी ठिकाणे आणि प्रत्येक भारतीयाच्या हृदयात अभिमानाने फडकणारा आपला राष्ट्रध्वज देशभक्तीची भावना जागवतो. पण हा तिरंगा नेमका कुठे तयार होतो, याची माहिती अनेकांना नसते.

कर्नाटकातील हुबळीजवळ असलेल्या बेंगेरी या छोट्याशा गावाला भारताच्या अधिकृत राष्ट्रध्वजाचे जन्मस्थान मानले जाते. विशेष म्हणजे, दिल्लीच्या ऐतिहासिक लाल किल्ल्यावर स्वातंत्र्यदिनाच्या दिवशी फडकणारा अधिकृत तिरंगाही याच ठिकाणी तयार केला जातो.

बेंगेरी येथे असलेली कर्नाटक खादी ग्रामोद्योग संयुक्त संघ (KKGSS) ही संस्था भारताचा अधिकृत राष्ट्रध्वज तयार करणारी मान्यताप्राप्त संस्था म्हणून ओळखली जाते. येथे तयार होणारा प्रत्येक तिरंगा भारतीय मानक ब्युरो (BIS) आणि भारतीय ध्वजसंहितेच्या नियमांनुसार काटेकोरपणे तयार केला जातो.

या तिरंग्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तो हाताने कातलेल्या आणि हातमागावर विणलेल्या खादीपासून तयार केला जातो. महात्मा गांधींच्या स्वावलंबनाच्या विचारांना जपणारी ही परंपरा आजही जिवंत आहे. तिरंग्याचे भगवे, पांढरे आणि हिरवे रंग निश्चित मानकांनुसार दिले जातात आणि अशोकचक्रातील २४ आरे अचूकतेने छापले जातात.

या संपूर्ण प्रक्रियेत अनेक महिला कारागिरांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शिवणकाम, छपाई, तपासणी आणि गुणवत्ता नियंत्रण अशा विविध जबाबदाऱ्या त्या कुशलतेने पार पाडतात. त्यांच्या मेहनतीमुळे प्रत्येक तिरंगा राष्ट्राच्या सन्मानाचे प्रतीक बनतो.

१९५७ मध्ये स्वातंत्र्यसैनिक वेंकटेश मंगडी यांनी ग्रामीण कारागिरांना रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी या संस्थेची स्थापना केली. २००६ मध्ये या संस्थेला अधिकृत राष्ट्रध्वज निर्मितीचा परवाना मिळाला आणि त्यानंतर ती देशाच्या अभिमानाचे केंद्र बनली.

स्वातंत्र्यदिन जवळ येताच येथे कामाचा वेग अनेक पटींनी वाढतो. लाखो तिरंगे वेळेवर देशभर पोहोचावेत यासाठी कारागीर दिवस-रात्र मेहनत घेतात. त्यांच्या अथक परिश्रमांमुळेच प्रत्येक भारतीय अभिमानाने तिरंग्याला सलाम करू शकतो.

बेंगेरीची ही कहाणी आपल्याला सांगते की देशभक्ती केवळ सीमारेषांवर लढणाऱ्या सैनिकांमध्येच नसते, तर आपल्या राष्ट्रध्वजाची प्रतिष्ठा जपण्यासाठी निःस्वार्थपणे काम करणाऱ्या कारागिरांमध्येही असते.

"तिरंगा फक्त कापडाचा तुकडा नाही; तो भारताच्या स्वातंत्र्याचा, एकतेचा आणि करोडो भारतीयांच्या स्वप्नांचा अभिमान आहे." 

अस्वीकरण (Disclaimer):

खालील लेख उपलब्ध वृत्तमाहिती व सार्वजनिक स्रोतांवर आधारित माहितीपूर्ण आणि प्रेरणादायी स्वरूपात तयार करण्यात आला आहे. याचा उद्देश राष्ट्रीय ध्वजाबद्दल जागरूकता आणि अभिमान निर्माण करणे हा आहे.