पाकिस्तानमधील टॅक्सिला: भिर माऊंडच्या उत्खननात नंदनीय पुरातत्त्वपूर्ण शोध

पाकिस्तानमधील पुरातत्त्वज्ञांनी टॅक्सिला जवळील यूनेस्को-सूचीत भिर माऊंड या ऐतिहासिक स्थळी उत्खनन करताना काही अत्यंत दुर्मिळ शिल्पसाहित्य आणि नाण्यांचा शोध लावला आहे, असे Dawn वृत्तसंस्थेने PTI कडून नोंदवले आहे.

 आढळलेल्या वस्तू

• शिल्पसाहित्य: मेटामॉर्फिक शिल्पसाहित्याचे तुकडे, ज्याला लॅपिस लाजुली (Lapis Lazuli) म्हटले जाते.

• नाणी: कांस्याच्या नाण्यांमध्ये कुषाण वंशीय सम्राट वासुदेवाचा छाप आहे.

विशेषज्ञांच्या मते, शिल्पसाहित्य सुमारे इ.स.पू. 6 व्या शतकाचे असून, नाणी इ.स. 2 व्या शतकाची आहेत.

 उत्खनन व विश्लेषण

पंजाब पुरातत्त्व विभागाचे उपसंचालक आणि उत्खनन संघाचे प्रमुख आसिम डोगर यांनी सांगितले की:

“शिल्पसाहित्य हे लॅपिस लाजुली असून नाणी कुशाण काळातील आहेत. नाण्यांचे तपशीलवार संख्याशास्त्रीय विश्लेषण पेशावर विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांनी केले आहे.”

अवलोकनानुसार, नाण्यांच्या एका बाजूला सम्राट वासुदेवाचे प्रतिमान तर दुसऱ्या बाजूला स्त्रीदेवीची धार्मिक छबी आहे. हे दर्शवते की कुषाण काळातील धार्मिक सहिष्णुता आणि विविध पंथांचा संगम होता.

 टॅक्सिला कुशाण साम्राज्यातील

कुषाण सम्राटांच्या काळात (1–3 शतक ईसवी) टॅक्सिला हे:

• एक प्रमुख प्रशासकीय केंद्र

• व्यापारी व आर्थिक केंद्र

• बौद्ध धर्माच्या विकासाचे महत्त्वाचे ठिकाण

काळात गंधारी कलाचा विकास झाला, ज्यात ग्रीक, रोमन, पर्शियन आणि भारतीय शैलींचा अद्भुत संगम दिसतो.

 कुशाण नाण्यांचे महत्त्व

नाण्यांवर असलेल्या चित्रकला आणि बहुभाषिक लेखनमुळे त्या काळातील आर्थिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक माहिती मिळते.

• सुवर्ण, कांस्य आणि तांबेच्या नाण्यांमध्ये व्यापारी नेटवर्कची माहिती दिसून येते.

• एक बाजू सम्राटाच्या, तर दुसरी बाजू विविध देवतांची प्रतिमा दाखवते — हेलिओस, मित्र, शिव, नाना आणि बुद्ध यांचा समावेश.

 लॅपिस लाजुली आणि प्राचीन व्यापार

भिर माऊंडवर आढळलेल्या गडद निळ्या लॅपिस लाजुलीचे तुकडे प्राचीन व्यापारी मार्गांची साक्ष देतात.
आसिम डोगर म्हणाले:

“लॅपिस लाजुलीची किंमत हजारो वर्षांपासून आहे. टॅक्सिला येथे त्याचा वापर अफगाणिस्तानमधील बडख्शान या ऐतिहासिक स्रोताशी जोडलेला आहे.”

 निष्कर्ष

भिर माऊंडमधील ही शिल्पसाहित्य आणि कुशाण नाण्यांची शोध प्राचीन दक्षिण आशियाचा आर्थिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक इतिहास समजून घेण्यासाठी अत्यंत मौल्यवान आहे. हे टॅक्सिलाच्या ऐतिहासिक महत्त्वाला अधोरेखित करते आणि कुशाण साम्राज्याच्या प्रभावाची झलक देते.

 अस्वीकरण (Disclaimer)

हा लेख पुरातत्त्वविषयक संशोधन आणि उपलब्ध माहितीवर आधारित आहे. येथे दिलेली माहिती शोधात्मक आणि शैक्षणिक उद्देशासाठी आहे. पुरातत्त्वविषयक निष्कर्ष किंवा वस्तूंचे खरे इतिहासिक मूल्य जाणून घेण्यासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे.