टेक्नॉलॉजी आणि मेहनतीच्या जोरावर यशस्वी केशर शेती – नागपूरच्या दिव्या आणि अक्षय होले यांची प्रेरणादायी कहाणी

केशर शेतीचा अभिनव प्रवास – एका दांपत्याची यशोगाथा

नागपूरमधील दिव्या आणि अक्षय होले यांनी 2018 मध्ये एक वेगळा निर्णय घेतला – त्यांनी पारंपरिक शेतीऐवजी एरोपोनिक्स या आधुनिक पद्धतीने केशर लागवड करण्याचा संकल्प केला. त्यांच्या निर्णयामागे 1.5 वर्षांचे गहन संशोधन होते. भारतात केशराची मागणी अधिक, पण उत्पादन कमी असल्याने ही संधी त्यांनी ओळखली.

कसं केलं सुरुवात?

2019–2020 मध्ये त्यांनी काश्मीरमध्ये 3.5 महिने राहून पारंपरिक केशर शेतीचं प्रशिक्षण घेतलं.
2020 मध्ये त्यांनी घरातील फक्त 80 चौरस फूट खोलीत 100 केशर बल्ब लावून प्रयोग केला. त्यात 80 बल्बना फुले आल्यामुळे त्यांना मोठं प्रोत्साहन मिळालं.

यशाकडे वाटचाल: प्रयोग ते उत्पादन युनिटपर्यंत

2023 मध्ये त्यांनी 400 चौरस फूट क्षेत्रफळामध्ये पूर्ण उत्पादन युनिट उभारलं.
तेथे त्यांनी 8 लाखांची गुंतवणूक करून 250 किलो बल्ब लावले.
पहिल्याच सिझनमध्ये त्यांना 1600 ग्रॅम केशर मिळाले, ज्यातून त्यांचे उत्पन्न ₹10 लाखांवर गेले.

Shaya Enterprises – शेतकऱ्यांसाठी प्रशिक्षणाचं व्यासपीठ

यशस्वी उत्पादनानंतर अनेकांनी त्यांच्याकडे प्रशिक्षण मागितलं. त्यातून त्यांनी ‘Shaya Enterprises’ नावाने प्रशिक्षण कार्यक्रम सुरू केला.
या प्रशिक्षणासाठी ₹7000 ते ₹15000 पर्यंत विविध पॅकेजेस आहेत.
दर महिन्याला 2 ते 4 बॅचेस घेतल्या जातात, प्रत्येकी 5 प्रशिक्षणार्थींसह, ज्यामुळे 12–13 लाखांचे वार्षिक अतिरिक्त उत्पन्न मिळते.

एकूण आर्थिक चित्र:

• केशर विक्री + प्रशिक्षण = वार्षिक एकूण उत्पन्न ₹40 लाखांपर्यंत

• केशराची कापणी ऑगस्ट ते डिसेंबर दरम्यान होते.

• कापणीनंतर बल्बना मातीच्या ट्रेमध्ये ठेवले जाते, ज्यामुळे प्रत्येक बल्बपासून 4–5 नवीन बल्ब तयार होतात.

• हे नवीन बल्ब पुढील सिझनसाठी लागवड किंवा विक्रीसाठी वापरले जातात.

• डिस्क्लेमर (Disclaimer in Marathi):
  हा लेख केवळ माहिती व प्रेरणेसाठी लिहिण्यात आलेला आहे. येथे दिलेली माहिती सार्वजनिक स्त्रोत व घटनांवर आधारित आहे. शेती किंवा उद्योजकतेशी संबंधित कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी वैयक्तिक संशोधन, तज्ञांचा सल्ला आणि आर्थिक जोखमींचा विचार करूनच पुढे जाणे आवश्यक आहे.

थोडक्यात निष्कर्ष:

दिव्या आणि अक्षय होले यांनी आधुनिक तंत्रज्ञान, चिकाटी, आणि नवकल्पनांच्या जोरावर केशर शेतीला नवी दिशा दिली आहे.
त्यांची ही प्रेरणादायी वाटचाल इतर इच्छुक उद्योजक आणि शेतकऱ्यांसाठी एक उत्तम उदाहरण ठरते.