समुद्रतळाचा शोध आता अंतराळातून: नासा दाखवतंय नवं तंत्रज्ञान

आपण चंद्राचा (Moon) सखोल अभ्यास केला आहे, पण आपल्या पृथ्वीवरील समुद्र अजूनही मोठ्या प्रमाणात अनोळखी आहेत. पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा बहुतांश भाग व्यापणारा समुद्रतळ (seafloor) आजही पूर्णपणे नकाशात आलेला नाही. मात्र आता ही परिस्थिती हळूहळू बदलू शकते.

अमेरिकेची अंतराळ संस्था NASA ने समुद्रतळ समजून घेण्यासाठी एक नवी पद्धत सादर केली आहे — आणि यासाठी समुद्रात खोल उतरायची गरजही नाही!

पाण्यात न उतरता समुद्राचा नकाशा

नासाने तयार केलेला हा नवा नकाशा “Surface Water and Ocean Topography” (SWOT) मिशनमधील डेटावर आधारित आहे. हा प्रकल्प CNES (फ्रान्सची अंतराळ संस्था) सोबत संयुक्तपणे राबवला जात आहे.

2022 मध्ये प्रक्षेपित केलेला हा उपग्रह पृथ्वीभोवती फिरत राहतो आणि दर काही आठवड्यांनी पृथ्वीच्या सुमारे 90% भागाचे स्कॅनिंग करतो.

महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे — हा उपग्रह समुद्रतळ थेट पाहत नाही, तर पाण्याच्या पृष्ठभागातील सूक्ष्म बदलांचा अभ्यास करतो.

गुरुत्वाकर्षणाची कमाल

समुद्राखालील पर्वत, टेकड्या किंवा खडकांच्या रचना जड असतात, त्यामुळे त्या भागात गुरुत्वाकर्षण थोडं जास्त असतं. यामुळे पाण्याच्या पृष्ठभागावर अगदी सूक्ष्म उंचवटे (bulges) तयार होतात.

या छोट्या बदलांचा अभ्यास करून वैज्ञानिक:

• समुद्राखालील रचना ओळखतात

• पर्वत, रिजेस आणि इतर वैशिष्ट्यांचा अंदाज लावतात

पूर्वी फक्त मोठ्या (1 किमी उंच) रचना दिसत होत्या, पण आता:

• खूप लहान रचनाही शोधता येत आहेत

• समुद्राखालील पर्वतांची संख्या दुप्पट होण्याची शक्यता आहे

हे का महत्त्वाचं आहे?

समुद्रतळाचा नकाशा तयार करणं फक्त कुतूहलासाठी नाही, तर त्याचे अनेक व्यावहारिक फायदे आहेत:

•  सुरक्षित जहाज मार्ग (shipping routes)

•  पाण्याखाली केबल टाकणे अधिक सुरक्षित

•  संभाव्य धोके ओळखणे

•  महासागर प्रवाह (ocean currents) समजणे

•  समुद्री परिसंस्था (marine ecosystems) अभ्यास

•  टेक्टॉनिक प्लेट्सची हालचाल समजणे

2030 पर्यंतचा मोठा उद्देश

जगभरात 2030 पर्यंत संपूर्ण समुद्रतळाचा नकाशा तयार करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

• जहाजांद्वारे sonar तंत्रज्ञान अजूनही आवश्यक आहे

• पण उपग्रह मोठ्या क्षेत्राचा जलद अभ्यास करू शकतात

ही नवी पद्धत आपल्याला आपल्या ग्रहाबद्दल अधिक स्पष्ट आणि सखोल माहिती मिळवून देत आहे.

 डिस्क्लेमर (महत्त्वाची सूचना)

ही माहिती उपलब्ध बातम्या आणि वैज्ञानिक अहवालांवर आधारित आहे. तंत्रज्ञान सतत विकसित होत असल्याने यामध्ये बदल होऊ शकतात. येथे दिलेली माहिती शैक्षणिक आणि माहितीपर उद्देशाने आहे. कोणत्याही तांत्रिक किंवा वैज्ञानिक निर्णयासाठी अधिकृत स्रोत किंवा तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.