शिकण्याची जिद्द असेल, तर वय कधीच अडथळा ठरत नाही!
शिक्षण घेण्यासाठी वयाची मर्यादा नसते, हे केरळमधील कार्तियायनी अम्मा यांनी आपल्या कर्तृत्वातून सिद्ध करून दाखवले. वयाच्या ९६ व्या वर्षी साक्षरता परीक्षेत १०० पैकी तब्बल ९८ गुण मिळवणाऱ्या या आजींची प्रेरणादायी कहाणी आजही अनेकांना नवी उमेद देते. अलीकडेच अभिनेता आर. माधवन यांनी त्यांच्या संघर्षमय आणि प्रेरणादायी प्रवासाचा व्हिडिओ आपल्या इन्स्टाग्राम स्टोरीवर शेअर केला. त्यामुळे त्यांच्या असामान्य यशाची पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली.
कार्तियायनी अम्मा यांचे ऑक्टोबर २०२३ मध्ये वयाच्या १०१ व्या वर्षी निधन झाले. मात्र, शिक्षणाविषयीची त्यांची जिद्द आणि शिकण्याची प्रबळ इच्छा आजही लाखो लोकांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
कार्तियायनी अम्मा यांचा जन्म १९२२ मध्ये केरळमधील अलप्पुझा जिल्ह्यातील चेप्पाड गावात झाला. आर्थिक परिस्थिती बेताची असल्यामुळे त्यांना बालपणी शाळेत जाण्याची संधी मिळाली नाही. त्या काळात अनेक मुलींना शिक्षणापासून वंचित राहावे लागत होते. कार्तियायनी अम्मा यांनाही लहानपणी शिक्षण घेता आले नाही.
कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी आयुष्याचा मोठा काळ काम करण्यात आणि आपल्या सहा मुलांचे संगोपन करण्यात घालवला. उदरनिर्वाहासाठी त्यांनी घरकाम तसेच रस्ते स्वच्छ करण्यासारखी कामे केल्याचे वृत्तांत सांगतात.
मात्र, परिस्थितीमुळे शिक्षणाची संधी हुकली असली, तरी शिकण्याची इच्छा त्यांच्या मनात कायम होती. आयुष्याच्या उत्तरार्धात त्यांनी ही इच्छा प्रत्यक्षात उतरवण्याचा निर्णय घेतला.
कार्तियायनी अम्मा यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा टप्पा त्यांच्या मुलीच्या यशामुळे आला. त्यांच्या मुलीने वयाच्या साठीनंतर साक्षरता कार्यक्रमात प्रवेश घेतला आणि परीक्षा उत्तीर्ण केली. मुलीचे हे यश पाहून कार्तियायनी अम्मा यांनाही शिक्षण घेण्याची प्रेरणा मिळाली.
त्यानंतर त्यांनी वयाच्या नव्वदीत वाचन, लेखन आणि गणित शिकण्यास सुरुवात केली. त्यांच्या नातवंडांनी आणि पतवंडांनीही सरावासाठी मदत केली.
वय वाढले असले, तरी शिकण्याची इच्छा कमी झाली नाही. उलट, स्वतःला सिद्ध करण्याच्या जिद्दीने त्यांनी अभ्यास सुरू ठेवला.
२०१८ मध्ये केरळ राज्य साक्षरता अभियानांतर्गत राबवण्यात आलेल्या ‘अक्षरलक्षम्’ साक्षरता कार्यक्रमाच्या परीक्षेला कार्तियायनी अम्मा बसल्या. या कार्यक्रमात ४० हजारांहून अधिक उमेदवार सहभागी झाले होते.
या परीक्षेत त्यांनी १०० पैकी ९८ गुण मिळवले. विशेष म्हणजे, वाचन आणि गणित या विषयांमध्ये त्यांनी पूर्ण गुण मिळवल्याचे वृत्तांत प्रसिद्ध झाले.
वयाच्या ९६ व्या वर्षी मिळवलेले हे यश केवळ गुणांपुरते मर्यादित नव्हते. बालपणी शिक्षणाची संधी न मिळालेल्या एका महिलेने आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात शिकण्याचा ध्यास घेऊन मिळवलेला हा विजय होता.
त्यांच्या या कामगिरीची देशभर दखल घेण्यात आली. प्रौढ साक्षरतेसाठी दिलेल्या योगदानाबद्दल त्यांना गौरवण्यात आले. २०१९ मध्ये त्यांची कॉमनवेल्थ ऑफ लर्निंगच्या सदिच्छादूत म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आणि त्यांना प्रतिष्ठित ‘नारी शक्ती पुरस्कार’ही प्रदान करण्यात आला.
अभिनेता आर. माधवन यांनी कार्तियायनी अम्मा यांच्या यशाची कहाणी दर्शवणारा व्हिडिओ इन्स्टाग्राम स्टोरीवर शेअर केला. या व्हिडिओमध्ये वयाच्या ९६ व्या वर्षी साक्षरता परीक्षेत ९८ गुण मिळवण्याच्या त्यांच्या कामगिरीचा उल्लेख होता.
माधवन यांनी कौतुक व्यक्त करणाऱ्या इमोजींच्या माध्यमातूनही या यशाची दखल घेतली.
एका ज्येष्ठ महिलेच्या जिद्दीची ही कहाणी पुन्हा समोर येणे महत्त्वाचे आहे. कारण आजच्या वेगवान जगात शिक्षण, कौशल्यविकास आणि स्वतःमध्ये नवे बदल घडवण्याची गरज प्रत्येक वयात असते.
कार्तियायनी अम्मा यांचे आयुष्य आपल्याला काही महत्त्वाचे संदेश देते.
शिकण्यासाठी वयाची अट नसते: नवीन गोष्ट शिकण्याची इच्छा असेल, तर सुरुवात कोणत्याही वयात करता येते.
परिस्थितीवर मात करता येते: भूतकाळात संधी मिळाली नाही म्हणून भविष्याचे दरवाजे बंद होत नाहीत.
कुटुंबाचा पाठिंबा महत्त्वाचा असतो: नातवंडांनी केलेल्या मदतीमुळे त्यांच्या अभ्यासाला हातभार लागला.
स्वतःवर विश्वास ठेवा: सातत्याने प्रयत्न केल्यास कठीण वाटणारी गोष्टही साध्य करता येऊ शकते.
कार्तियायनी अम्मा आज आपल्यात नसल्या, तरी त्यांची जिद्द आणि शिक्षणावरील प्रेम कायम स्मरणात राहील. वयाच्या ९६ व्या वर्षी परीक्षेत ९८ गुण मिळवणाऱ्या या आजींनी संपूर्ण समाजाला एक मोलाचा संदेश दिला—संधी उशिरा मिळाली, तरी प्रयत्न करण्यास कधीही उशीर झालेला नसतो.
नवीन भाषा शिकणे असो, एखादे कौशल्य आत्मसात करणे असो किंवा अपूर्ण राहिलेले स्वप्न पूर्ण करणे असो, सुरुवात करण्यासाठी आजचा दिवसही योग्य असू शकतो.
कार्तियायनी अम्मांची कहाणी आपल्याला आठवण करून देते की शिक्षण ही केवळ शाळेपुरती मर्यादित गोष्ट नाही; ती आयुष्यभर चालणारी सुंदर प्रक्रिया आहे.
वय वाढू द्या, अनुभव वाढू द्या; पण शिकण्याची जिद्द कधीही कमी होऊ देऊ नका!
डिस्क्लेमर (Disclaimer): हा लेख उपलब्ध वृत्तांवर आधारित माहितीपर आणि प्रेरणादायी स्वरूपात तयार करण्यात आला आहे. व्यक्तीच्या जीवनातील घटनांशी संबंधित तपशील प्रकाशित करण्यापूर्वी विश्वसनीय स्रोतांद्वारे पडताळणे उचित आहे. या लेखाचा उद्देश वाचकांमध्ये शिक्षणाविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि आयुष्यभर शिकण्याची प्रेरणा देणे हा आहे.