महर्षी कर्वे आणि भारतातील पहिले महिला विद्यापीठ

 स्थापनादिन विशेष

३ जून १९१६ रोजी महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांनी भारताच्या पहिल्या महिला विद्यापीठाची स्थापना केली.

हे विद्यापीठ म्हणजेच श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी (SNDT) महिला विद्यापीठ, जे आजही महिला शिक्षणाचा दीपस्तंभ ठरले आहे.

भारतातील महिला शिक्षणाची क्रांती करणारे ऐतिहासिक पाऊल

भारतात १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात महिला शिक्षणाकडे फारसा गांभीर्याने पाहिले जात नव्हते. समाजातल्या रुढी, अंधश्रद्धा आणि जातीभेद यांच्या भोवऱ्यात महिलांना शिक्षणापासून दूर ठेवले जात होते. अशा काळात, महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांनी १९१६ साली एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले — भारतातील पहिल्या महिला विद्यापीठाची स्थापना.

  संस्थेची स्थापना — SNDT महिला विद्यापीठ

१९१६ मध्ये मुंबईत महर्षी कर्वे यांनी "श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विद्यापीठ" (SNDT) ची स्थापना केली. हे विद्यापीठ आज भारतभर प्रसिद्ध आहे आणि हजारो महिलांना उच्च शिक्षणाच्या संधी देते.

विद्यापीठाच्या स्थापनेमागे कर्वेंचा दृढ विश्वास होता की, "जर स्त्री शिक्षित झाली, तर संपूर्ण कुटुंब प्रगती करेल." त्यांनी समाजातील विरोध, टीका आणि अनेक अडथळ्यांना न जुमानता हा संकल्प सिद्ध केला.

  महर्षी कर्वेंची दूरदृष्टी

महर्षी कर्वे हे एक सामाजिक सुधारक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि स्त्री-मुक्तीचे पुरस्कर्ते होते. त्यांनी विधवा पुनर्विवाहासाठी जनजागृती केली, स्वतःही विधवेशी विवाह केला. त्यांनी स्त्री शिक्षणासाठी आपले जीवन अर्पण केले.

 SNDT ची आजची वाटचाल

आज SNDT महिला विद्यापीठ मुंबई, पुणे, ठाणे आणि इतर ठिकाणी आपल्या शाखांद्वारे महिलांना विविध शाखांमध्ये शिक्षण पुरवते. विज्ञान, वाणिज्य, कला, शिक्षण, डिझाईन, आणि सामाजिक विज्ञान अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये हे विद्यापीठ कार्यरत आहे.

महर्षी कर्वेंच्या दूरदृष्टीमुळे आज लाखो महिलांना शिक्षण व आत्मनिर्भरतेचा मार्ग मिळाला आहे. ३ जून हा दिवस भारतीय महिला शिक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणून कायम लक्षात ठेवावा लागेल.