'सायन्स सिटी ऑफ इंडिया' म्हणून कोलकात्याची ओळख; विज्ञान शिक्षणाचे देशातील महत्त्वाचे केंद्र

पश्चिम बंगालची राजधानी कोलकाता ही 'सायन्स सिटी ऑफ इंडिया' म्हणून ओळखली जाते. यामागील प्रमुख कारण म्हणजे येथे आशियातील सर्वात मोठ्या आणि अत्याधुनिक विज्ञान संग्रहालयांपैकी एक असलेले सायन्स सिटी, कोलकाता आहे. विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि मनोरंजन यांचा संगम घडवणारे हे केंद्र दरवर्षी लाखो विद्यार्थी, संशोधक आणि पर्यटकांना आकर्षित करते.

राष्ट्रीय विज्ञान संग्रहालय परिषद (National Council of Science Museums - NCSM) यांच्या व्यवस्थापनाखाली कार्यरत असलेले सायन्स सिटी हे विज्ञान अधिक सोप्या, मनोरंजक आणि अनुभवाधारित पद्धतीने सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वाचे काम करत आहे. येथे अंतराळ, रोबोटिक्स, पृथ्वी विज्ञान, उत्क्रांती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाशी संबंधित विविध परस्परसंवादी (Interactive) प्रदर्शनांमुळे विद्यार्थ्यांना अवघड वैज्ञानिक संकल्पना सहज समजतात.

विज्ञान जागृतीला मोठी चालना

सायन्स सिटीमध्ये डिजिटल प्लॅनेटेरियम, डायनॅमिक अर्थ प्रदर्शन, टाइम मशीन राईड, 3D विज्ञान शो आणि प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे विज्ञान शिकविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. याशिवाय शालेय सहली, विज्ञान कार्यशाळा, स्पर्धा आणि विविध शैक्षणिक उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन, जिज्ञासा आणि संशोधनाची आवड निर्माण होत आहे. त्यामुळे कोलकाता देशातील विज्ञान प्रसाराचे एक महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे.

सायन्स सिटीतील प्रमुख आकर्षणे

स्पेस थिएटर :
अत्याधुनिक प्रोजेक्शन तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने विश्व, ग्रह, तारे आणि आकाशगंगांचे रोमांचक दर्शन घडविणारे आधुनिक प्लॅनेटेरियम.

डायनामोशन हॉल :
भौतिकशास्त्र आणि विज्ञानातील विविध संकल्पना प्रत्यक्ष प्रयोगांच्या माध्यमातून समजावून सांगणारे परस्परसंवादी दालन.

इव्होल्यूशन पार्क :
पृथ्वीवरील जीवसृष्टीची उत्क्रांती, डायनासोरपासून मानवाच्या विकासापर्यंतचा प्रवास दर्शविणारे आकर्षक प्रदर्शन.

कोलकात्याबाबत काही विशेष बाबी

• सायन्स सिटी हे आशियातील सर्वात मोठ्या विज्ञान केंद्रांपैकी एक आहे.

• या केंद्राचे संचालन राष्ट्रीय विज्ञान संग्रहालय परिषद (NCSM) करते.

• येथे आंतरराष्ट्रीय विज्ञान प्रदर्शने, रोबोटिक्स स्पर्धा आणि तंत्रज्ञानविषयक कार्यक्रम नियमितपणे आयोजित केले जातात.

• भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय शैक्षणिक पर्यटन स्थळांपैकी सायन्स सिटी एक असून देशभरातील हजारो विद्यार्थी येथे भेट देतात.

विज्ञान शिक्षण अधिक आकर्षक, अनुभवाधारित आणि सर्वांसाठी सुलभ करण्याच्या दृष्टीने कोलकात्याचे योगदान महत्त्वपूर्ण मानले जाते. त्यामुळेच या शहराला 'सायन्स सिटी ऑफ इंडिया' म्हणून विशेष ओळख मिळाली आहे.

डिस्क्लेमर :
हा लेख विविध सार्वजनिक माहिती स्रोतांच्या आधारे मराठीत तयार करण्यात आला असून, माहितीपर उद्देशाने प्रकाशित करण्यात आला आहे. 'सायन्स सिटी ऑफ इंडिया' ही अधिकृत सरकारी पदवी नसून, कोलकात्यातील 'सायन्स सिटी'च्या महत्त्वामुळे प्रचलित झालेली लोकप्रिय ओळख आहे.