ऋषी पंचमी का साजरी केली जाते?

“ऋषींना वंदन, संस्कृतीचे स्मरण”

भारताची परंपरा ही ऋषी-मुनींच्या ज्ञानावर, तपश्चर्येवर आणि त्यागावर उभी आहे. त्या ऋषींनी समाजाला मार्गदर्शन केले, वेद-शास्त्रांचा प्रसार केला आणि धर्म-नीतीची पायाभरणी केली. त्यांच्या स्मरणार्थ भाद्रपद शुद्ध पंचमीला ‘ऋषी पंचमी’ साजरी केली जाते.

ऋषी पंचमी का साजरी केली जाते?

 हिंदू धर्मात सप्तऋषींना – कश्यप, अत्री, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नी आणि वसिष्ठ – विशेष स्थान आहे.
 या दिवशी त्यांचे पूजन करून त्यांच्या ऋणातून मुक्त होण्याचा संकल्प केला जातो.
 स्त्रिया विशेषतः हा उपवास करतात. यामागे श्रद्धा अशी की, अपवित्र काळात अनवधानाने झालेल्या चुकीच्या आचार-विचारांचे प्रायश्चित्त या दिवशी केले जाते.
 यामुळे मन-शरीर शुद्ध होते, आणि पुढील जीवन सुखी व निरोगी राहते अशी मान्यता आहे.

पूजन व परंपरा

 या दिवशी जमिनीतून उगवलेल्या अपामार्ग (आवळा, दूर्वा, तुलसी आदी वनस्पती) वापरून सप्तऋषींची प्रतिमा रेखाटली जाते.
 व्रतधारक स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करतो.
 सप्तऋषींची पूजा करून उपवास व नियम पाळले जातात.
 संध्याकाळी धार्मिक ग्रंथ वाचन, कथा-श्रवण करून दिवस पवित्रतेत व्यतीत केला जातो.

महत्त्व

 ऋषी पंचमी आपल्याला स्मरण करून देते की आपली संस्कृती ऋषींच्या कर्तृत्वावर आणि ज्ञानावर आधारलेली आहे.
 या दिवशी केलेल्या पूजेमुळे शरीर-मन शुद्ध होते, आत्मिक समाधान मिळते आणि ऋषींचे आशीर्वाद लाभतात अशी श्रद्धा आहे.

चला तर, या ऋषी पंचमीला आपणही सप्तऋषींना वंदन करून संस्कृती जपण्याचा संकल्प करूया.
आपल्या सर्वांना ऋषी पंचमीच्या हार्दिक शुभेच्छा!