रिकाम्या पोटी लौकी (दुधी भोपळा) ज्यूस पिणे फायदेशीर आहे का?

लौकी म्हणजेच दुधी भोपळ्याचा ज्यूस आयुर्वेदात खूप वर्षांपासून आरोग्यासाठी उपयोगी मानला जातो. त्याच्या थंडावा देणाऱ्या आणि शरीराला हायड्रेट ठेवणाऱ्या गुणधर्मांमुळे अनेक लोक सकाळी रिकाम्या पोटी हा ज्यूस पिण्याची सवय ठेवतात. लौकी (Lagenaria siceraria) या भाजीमध्ये सुमारे 96% पाणी असते, त्यामुळे तो शरीराला हायड्रेशन देण्यासाठी उत्तम मानला जातो.

प्रति 100 ग्रॅम लौकीमध्ये साधारणपणे 14 कॅलरी, 0.6 ग्रॅम प्रोटीन, 3.4 ग्रॅम कार्बोहायड्रेट, 1.2 ग्रॅम फायबर, तसेच पोटॅशियम (170 mg), व्हिटॅमिन C (14.7 mg) आणि कॅल्शियम, मॅग्नेशियम व आयर्नचे अल्प प्रमाण असते. यामध्ये फॅट आणि सोडियम खूप कमी असल्यामुळे हा हलका आणि पौष्टिक पेय मानला जातो.

परंतु हा ज्यूस खरंच आरोग्यासाठी किती फायदेशीर आहे हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

रिकाम्या पोटी लौकी ज्यूस पिण्याचे फायदे

1. पचन सुधारण्यास मदत
लौकी ज्यूसमध्ये फायबर आणि पाण्याचे प्रमाण जास्त असते. सकाळी रिकाम्या पोटी घेतल्यास तो पचन एन्झाइम्स सक्रिय करतो. त्यामुळे पोट साफ होण्यास मदत होते, बद्धकोष्ठता कमी होते आणि अॅसिडिटी किंवा पोट फुगण्याचा त्रासही कमी होतो.

2. वजन कमी करण्यास मदत
100 मिली लौकी ज्यूसमध्ये सुमारे 12-15 कॅलरी असतात. पाणी आणि फायबरमुळे पोट भरल्याची भावना निर्माण होते आणि जास्त खाणे टाळले जाते. तसेच तो मेटाबॉलिझम सुरू करण्यास मदत करतो आणि रक्तातील साखरेचे प्रमाण स्थिर ठेवण्यास सहाय्य करतो.

3. रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत
लौकीमध्ये पोटॅशियम असते, जे शरीरातील सोडियमचे प्रमाण संतुलित ठेवण्यास मदत करते. त्यामुळे अतिरिक्त पाणी बाहेर टाकण्यास मदत होते आणि उच्च रक्तदाबाचा धोका कमी होऊ शकतो.

4. शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढण्यास मदत
लौकीमध्ये नैसर्गिक डिटॉक्स गुणधर्म असतात. सकाळी रिकाम्या पोटी घेतल्यास यकृत आणि मूत्रपिंडांची स्वच्छता होण्यास मदत होते. त्यामुळे त्वचा स्वच्छ राहते आणि शरीरात ऊर्जा वाढते.

5. त्वचेच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर
लौकी ज्यूसमध्ये व्हिटॅमिन C आणि अँटिऑक्सिडंट्स असतात. तसेच त्यातील पाण्याचे प्रमाण त्वचेला हायड्रेट ठेवते. त्यामुळे त्वचा अधिक तजेलदार दिसण्यास मदत होते आणि वय वाढल्याची चिन्हे कमी होण्यास मदत होते.

लौकी ज्यूस पिण्याची योग्य वेळ

आयुर्वेदानुसार लौकी ज्यूस सकाळी उठल्यानंतर रिकाम्या पोटी पिणे उत्तम मानले जाते. सकाळी शरीर थोडे डिहायड्रेट झालेले असते, त्यामुळे हा ज्यूस शरीराला ताजेपणा आणि ऊर्जा देतो. तसेच पचनक्रिया सुधारण्यासही मदत होते.

तथापि, संध्याकाळी हा ज्यूस पिणे टाळावे कारण काही लोकांना त्यामुळे पचनाशी संबंधित त्रास होऊ शकतो. पर्याय म्हणून दुपारच्या जेवणाच्या 20-30 मिनिटे आधीही हा ज्यूस घेता येतो.

किती प्रमाणात प्यावे?

लौकी ज्यूस नेहमी कमी प्रमाणात सुरू करावा. प्रौढ व्यक्तींनी सुरुवातीला 100-200 मिली रोज घ्यावा. साधारण एक मध्यम आकाराची लौकी (200-300 ग्रॅम) वापरून हा ज्यूस तयार करता येतो. वजन कमी करण्यासाठी 1 कप (250 मिली) पर्यंत घेता येतो, परंतु त्यापेक्षा जास्त घेणे टाळावे.

मुलं, वृद्ध व्यक्ती आणि गर्भवती महिलांनी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊनच हा ज्यूस घ्यावा. सुरुवातीला आठवड्यातून 2-3 वेळा घेऊन नंतर शरीराला योग्य वाटल्यास प्रमाण वाढवता येते.

संभाव्य धोके आणि साइड इफेक्ट्स

लौकी ज्यूस फायदेशीर असला तरी चुकीच्या पद्धतीने बनवला किंवा जास्त प्रमाणात घेतल्यास काही समस्या उद्भवू शकतात.

1. कडू लौकीमुळे विषबाधा होऊ शकते
जर लौकी कडू असेल तर त्यामध्ये कुकुर्बिटासिन नावाचे विषारी संयुग असू शकते. अशा लौकीचा ज्यूस घेतल्यास उलटी, पोटदुखी, जुलाब किंवा गंभीर पचनसंस्थेचे विकार होऊ शकतात. लक्षणे 15 मिनिटांपासून 6 तासांपर्यंत दिसू शकतात.

2. पचनाचा त्रास
अतिप्रमाणात लौकी ज्यूस घेतल्यास मळमळ, पोट फुगणे, पोटदुखी किंवा जुलाब होऊ शकतात. तसेच जुना किंवा साठवलेला ज्यूस पिणे टाळावे कारण त्यात बॅक्टेरिया वाढण्याची शक्यता असते.

3. रक्तदाब खूप कमी होण्याची शक्यता
लौकीमध्ये पोटॅशियम जास्त असल्यामुळे ज्यांचा रक्तदाब आधीच कमी आहे अशा लोकांमध्ये चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा जाणवू शकतो.

डिस्क्लेमर:
ही माहिती केवळ सामान्य आरोग्यविषयक जागरूकतेसाठी दिली आहे. ही कोणत्याही वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणतेही आरोग्यविषयक निर्णय घेण्यापूर्वी किंवा आहारात बदल करण्यापूर्वी कृपया पात्र डॉक्टर किंवा तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.