भारताची अंतराळ क्षेत्रात मोठी झेप! २०२९ पर्यंत चार प्रक्षेपण केंद्रे कार्यान्वित करण्याचे इस्रोचे लक्ष्य

भारताच्या अंतराळ मोहिमांना अधिक गती देण्यासाठी भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) सज्ज होत आहे. इस्रोचे अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांनी भारताच्या आगामी अंतराळ योजनांची माहिती देताना २०२९ पर्यंत चार कार्यरत प्रक्षेपण केंद्रे उपलब्ध करण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे सांगितले. या विस्तारामुळे उपग्रह प्रक्षेपण क्षमता वाढवण्यास आणि जागतिक अंतराळ क्षेत्रातील भारताची भूमिका अधिक मजबूत करण्यास मदत होऊ शकते.

तामिळनाडूमध्ये स्वतंत्र उपग्रह प्रक्षेपण केंद्र

तामिळनाडूतील थुथुकुडी जिल्ह्यातील कुलशेखरपट्टिनम येथे लहान उपग्रह प्रक्षेपण वाहनांसाठी (SSLV) सुमारे २,००० एकर क्षेत्रावर स्वतंत्र अंतराळ केंद्र विकसित केले जात आहे.

या केंद्रामध्ये प्रक्षेपणासाठी आवश्यक इमारती, प्रक्षेपण मंच, रेल्वे मार्ग व्यवस्था तसेच उपग्रहांशी संपर्क आणि नियंत्रणासाठी आवश्यक तांत्रिक यंत्रणा उभारण्याची योजना आहे.

जगभरात उपग्रह प्रक्षेपणाची मागणी वाढत असल्याने या सुविधेमुळे भारताला लहान उपग्रह प्रक्षेपण क्षेत्रात अधिक संधी मिळू शकतात.

खासगी उद्योगांना मिळणार प्रोत्साहन

इस्रोचे खासगीकरण केले जाणार नसल्याचे स्पष्ट करताना नारायणन यांनी खासगी कंपन्या आणि स्टार्टअप्ससोबत भागीदारीचे महत्त्व अधोरेखित केले. वाढती देशांतर्गत आणि जागतिक मागणी पूर्ण करण्यासाठी उद्योग क्षेत्राचे सहकार्य आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

इस्रोच्या तांत्रिक ज्ञानाचा उपयोग करून खासगी उद्योगांना मार्गदर्शन देणे, नवीन तंत्रज्ञान विकसित करण्यास प्रोत्साहन देणे आणि उच्च कौशल्याधारित रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे, यावर भर दिला जाणार आहे.

गगनयान मोहिमेच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल

भारताच्या मानव अंतराळ मोहिमेचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प म्हणजे गगनयान. या मोहिमेसाठी मानवविरहित चाचण्या घेण्याची योजना असून, त्यानंतर नियोजित प्रक्रियेनुसार मानवासह अंतराळ उड्डाणाची तयारी केली जाणार आहे.

या चाचण्यांमध्ये अंतराळयानातील सुरक्षितता व्यवस्था, पर्यावरण नियंत्रण प्रणाली, आपत्कालीन सुटका यंत्रणा आणि विविध तापमान व दाबाच्या परिस्थितींमध्ये यानाची कार्यक्षमता तपासली जाणार आहे.

इस्रोने या मोहिमेसाठी सुमारे ८,००० जमिनीवरील प्रयोग केल्याचे नारायणन यांनी सांगितले. तसेच चार अंतराळवीर-नियुक्त उमेदवार विशेष प्रशिक्षण घेत आहेत.

चंद्रयान-५ मोहिमेकडेही लक्ष

भारत आणि जपान यांच्या अंतराळ संस्थांमधील सहकार्याने प्रस्तावित चंद्रयान-५ मोहिमेचीही योजना आहे. या मोहिमेत सुमारे ३५० किलो वजनाच्या रोव्हरचा समावेश करण्याचे नियोजन असून, चंद्राच्या पृष्ठभागावर सुमारे १०० दिवस प्रयोग करण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.

या सहकार्यामुळे चंद्राच्या पृष्ठभागाचा अभ्यास आणि भविष्यातील अंतराळ संशोधनासाठी नवीन संधी निर्माण होऊ शकतात.

भारताच्या अंतराळ क्षेत्रासाठी आशादायी भविष्य

प्रक्षेपण सुविधांचा विस्तार, खासगी उद्योगांचा सहभाग, गगनयानसारख्या मानव अंतराळ मोहिमा आणि चंद्र संशोधनाचे नियोजन यांमुळे भारताच्या अंतराळ क्षेत्राला नवी दिशा मिळू शकते. या क्षेत्रातील प्रगतीमुळे विज्ञान, अभियांत्रिकी, संशोधन आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात कुशल तरुणांसाठी रोजगाराच्या संधीही वाढण्याची शक्यता आहे.

भारताची अंतराळ झेप ही केवळ वैज्ञानिक प्रगती नसून नवकल्पना, कौशल्य आणि आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल आहे.

डिस्क्लेमर : हा लेख उपलब्ध वृत्तांच्या आधारे माहितीपर स्वरूपात तयार केला आहे. यामध्ये नमूद केलेली उद्दिष्टे, नियोजित मोहिमा आणि कालमर्यादा या संबंधित अधिकृत घोषणांनुसार बदलू शकतात. अद्ययावत माहितीसाठी इस्रोच्या अधिकृत निवेदनांचा संदर्भ घ्यावा.