आरतीचे महत्त्व: आरती नेहमी उजवीकडून (घड्याळाच्या दिशेने) का फिरवली जाते?

सनातन धर्मामध्ये देवपूजा ही पूर्ण विधी-विधानांसह केली जाते. मंदिरामध्ये पुजारी जेव्हा आरती करतात, तेव्हा ते नेहमी आरतीची थाळी घड्याळाच्या दिशेने (उजवीकडून) फिरवतात. ही परंपरा केवळ धार्मिक श्रद्धेवर आधारित नसून त्यामागे आध्यात्मिक आणि नैसर्गिक कारणेही असल्याचे मानले जाते.

आरतीचे धार्मिक व आध्यात्मिक महत्त्व

हिंदू धर्मात आरतीला विशेष स्थान आहे. योग्य दिशेने आणि योग्य गतीने आरती केल्यास सकारात्मक ऊर्जा सक्रिय होते, अशी श्रद्धा आहे. देवतेसमोर दीप फिरवणे म्हणजे अंधारावर प्रकाशाचा विजय दर्शवणे आणि भक्तीभावाने ईश्वराशी एकरूप होणे.

निसर्गाच्या गतीशी सुसंगत आरती

आरती उजवीकडून फिरवण्यामागे निसर्गातील क्रमाशी सुसंगती हे एक महत्त्वाचे कारण मानले जाते.

• पृथ्वी पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरते

• सूर्य उगवतो व मावळतो

• घड्याळाची दिशा देखील उजवीकडूनच असते

म्हणूनच आरती देखील या नैसर्गिक गतीशी जुळवून केली जाते. यामुळे विश्वाची गती, मन, ऊर्जा आणि उपासना यांचा एकात्म अनुभव येतो, असे मानले जाते.

श्रद्धेनुसार, आरती उलट दिशेने केल्यास सकारात्मक ऊर्जेचा प्रवाह खंडित होतो.

उजव्या बाजूचे पावित्र्य

हिंदू परंपरेत शरीराची उजवी बाजू पवित्र आणि मंगल मानली जाते.

• मंदिरात प्रदक्षिणा नेहमी उजवीकडून घातली जाते

• पूजेमध्ये दान, अर्पण, जल, फुले किंवा आशीर्वाद उजव्या हातानेच दिले जातात

आरती उजवीकडून फिरवताना देव भक्ताच्या उजव्या बाजूस स्थित आहेत, असे प्रतीकात्मकरीत्या मानले जाते. हे आदर, श्रद्धा आणि समर्पणाचे प्रतीक आहे.

सकारात्मक ऊर्जेचा प्रसार

आरती म्हणजे केवळ दिवा फिरवण्याची क्रिया नसून ती संपूर्ण मंदिरात दैवी ऊर्जेचे जागरण करणारी प्रक्रिया आहे.
घड्याळाच्या दिशेने आरती केल्यास ती ऊर्जा समप्रमाणात पसरते, असा विश्वास आहे.

आरतीनंतर भक्त जेव्हा त्या प्रकाशाला हात लावून डोळ्यांना स्पर्श करतात, तेव्हा ती दैवी ऊर्जा व आशीर्वाद स्वतःमध्ये सामावून घेतात, असे मानले जाते.

आरती करण्याची शास्त्रीय पद्धत

शास्त्रांमध्ये आरती करण्याची एक ठराविक पद्धत सांगितली आहे:

• देवतेच्या पायांजवळ ४ वेळा

• नाभीसमोर २ वेळा

• मुखासमोर १ वेळा

अशा प्रकारे एकूण १४ वेळा आरती फिरवली जाते. ही प्रक्रिया ब्रह्मांडातील १४ लोकांचे प्रतीक मानली जाते आणि कृतज्ञता व आदर व्यक्त करते.

निष्कर्ष

आरती ही केवळ धार्मिक विधी नसून ती निसर्ग, ऊर्जा आणि भक्ती यांचा संगम आहे. योग्य पद्धतीने आणि श्रद्धेने आरती केल्यास मनःशांती, सकारात्मकता आणि आध्यात्मिक समाधान मिळते, अशी श्रद्धा सनातन परंपरेत आहे.

अस्वीकरण (Disclaimer)

या लेखातील माहिती धार्मिक श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक समजुतींवर आधारित आहे. याचा वैज्ञानिक किंवा वैद्यकीय दावा म्हणून अर्थ लावू नये. वाचकांनी ही माहिती श्रद्धा व अभ्यासाच्या दृष्टीने घ्यावी.