केसांचे आरोग्य: खूप नुकसान होण्याआधीच घ्या ही काळजी :- डॉ अंजली जाधव, ठाणे 

घनदाट चमकदार केस नेहमीच तुमच्या सौंदर्यामध्ये भर टाकत असतात. डोक्यावरचे केस विरळ आणि रुक्ष झाले की सौंदर्यावरती परिणाम दिसतो. त्यामुळे सर्वांनाच आपले केस निरोगी, चमकदार असावेत असे वाटत राहते. अति नुकसान झाल्यावर महागडी औषधे, महागड्या ट्रीटमेंट करून पण हवा तो परिणाम दिसत नाही कारण झाडाला जसे फक्त वरून पाणी स्प्रे केले आणि मुळांना काहीच पोषण नाही दिले तर ते सुकून जाते त्याप्रमाणे केस  मजबूत हवे असतील तर त्यांच्या  मुळांना योग्य पोषण देणे गरजेचे असते. 

अंतर्गत – पोषण आणि जीवनशैली:

केसांचे कूप (Hair Follicles)शरीरातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या पेशींपैकी एक आहेत, परंतु ते अनावश्यक देखील आहेत — म्हणजे जर तुमच्या शरीरात पोषक तत्वांची कमतरता असेल तर केसांना सर्वात आधी त्रास होतो कारण तिकडचे पोषण नैसर्गिक रित्या  आधी बंद होते. त्यामुळे डायटच्या नावाखाली चुकीचा आहार केल्यास सर्वात आधी केस गळणे सुरू होते.

 केसांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे पोषक घटक:

 प्रथिने: 
 केसांमध्ये ९५% केराटिन (एक प्रथिने) असते 
(अंडी, मासे, चिकन, मसूर, दुग्धजन्य पदार्थ, सोया ) आपल्या भारतीय आहारात प्रथिनांचे प्रमाण खूपच कमी असते त्यामुळे जाणीवपूर्वक प्रथिनांचा वापर करणे गरजेचे असते.
लोह: 
केसांच्या मुळांमध्ये ऑक्सिजन वाहून नेण्याचे कार्य करते.
(पालक, बीटरूट, लाल मांस, गूळ)

व्हिटॅमिन D: 
 केसांची मुळे तयार करण्यास मदत करते. 
(सूर्यप्रकाश, मशरूम, फोर्टिफाइड दूध)

झिंक:
केसांच्या ऊतींची दुरुस्ती करते .
(भोपळ्याच्या बिया, काजू, हरभरा)

बायोटिन (B7):
केराटिन उत्पादनास समर्थन देते.
(अंडी (अंडी), बदाम, शेंगदाणे, संपूर्ण धान्य)

ओमेगा-३फॅट्स:
दाहविरोधी आहे, टाळूचे पोषण करते
(अळशी, अक्रोड, चरबीयुक्त मासे)

B12: नसांचे पोषण ( nerve tonic)
 फिश , चिकन, अंडी 
 शाकाहारींसाठी विशेषतः महत्वाचे दूध, दही, चीज, फोर्टिफाइड तृणधान्ये

टीप:
 प्रथिनेयुक्त नाश्ता खा - जेव्हा तुमचे शरीर दिवसासाठी बहुतेक केसांच्या ऊती तयार करते.

 बाह्य उपचार- टाळू आणि फॉलिकलची काळजी

* रक्तप्रवाह सुधारण्यासाठी टाळूची सौम्य मालिश (दिवसातून २-३ मिनिटे) - बोटांच्या टोकांचा वापर करा, नखांचा नाही.

* सौम्य शाम्पू - कठोर शाम्पू नैसर्गिक तेल काढून टाकतात; म्हणून सौम्य शाम्पूने आठवड्यातून २ वेळा केस धुवा.

* ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी प्रत्येक धुण्यानंतर कंडिशनर वापरा . कंडीशनर स्काल्प वर लागणार नाही याची काळजी घ्या. फक्त केसांना लावा.

* खूप गरम पाणी टाळा - ते क्यूटिकल लेयरला नुकसान पोहोचवते.

सिद्ध झालेले टॉपिकल बूस्टर:

* मिनॉक्सिडिल २-५% - केसांच्या कूपांना उत्तेजित करण्यासाठी वैद्यकीयदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे.

* रोझमेरी तेल (नारळ किंवा जोजोबा तेलाने पातळ केलेले) - संशोधनात ६ महिन्यांत मिनोऑक्सिडिलसारखे परिणाम दिसून आले आहेत.

* कांद्याचा रस - रक्ताभिसरण सुधारते आणि अलोपेसिया पॅचमध्ये केराटिन उत्पादन सुधारते.

* कोरफड जेल - जळजळ शांत करते आणि टाळू बरे करण्यास मदत करते.

जीवनशैली घटक: 

तणाव नियंत्रण -
 ताण संप्रेरक (स्ट्रेस Hormones) केसगळती वाढवतात (स्माईल मुद्रा ध्यान येथे मदत करू शकते यासाठी तुमच्या नजीकच्या स्माईल मुद्रा हीलर ला संपर्क करा)  

पुरेशी झोप - एखादे मशीन काम करून गरम झाल्यास त्याला थंड होण्यासाठी कालावधी लागतो त्याचप्रमाणे दिवसभर काम करून थकलेल्या पेशींच्या दुरुस्तीसाठी ७-८ तास गाढ झोप घेणे गरजेचे असते. मोबाईलची बॅटरी संपल्यावर जसे त्याला चार्ज करावे लागते त्याचप्रमाणे आपली झोप हा आपला शरीराच्या आणि मनाच्या चार्जिंगचा वेळ असतो. 

* घट्ट केशरचना टाळा  
* कमी दर्जाचे शॅम्पू आणि उष्णतेच्या उपचारांवर मर्यादा घाला - वारंवार रंगवणे, रिबॉन्डिंग करणे, केसांना सरळ करणे यामुळे केस कमकुवत होतात.

वैद्यकीय तपासणी:

केस गळणे तीव्र किंवा अचानक असल्यास:

* थायरॉईड फंक्शन (TSH, T3, T4) तपासा

* फेरिटिन (लोह साठवण) तपासा

* केस गळणे, अनियमित मासिक पाळी किंवा मुरुमी असल्यास महिलांमध्ये PCOD/PCOS साठी टेस्ट करा

केसांच्या आरोग्यासाठी दैनंदिन दिनचर्या: 
* सकाळी: प्रथिनेयुक्त नाश्ता + १५ मिनिटे सूर्यप्रकाश.

* दिवसा: योग्य प्रमाणात पाणी पिऊन स्वतःला चांगले हायड्रेट करा, 
* जास्त कॅफिन टाळा.

* संध्याकाळ: आठवड्यातून दोनदा कोमट तेलाने हलक्या हाताने डोक्यावर मालिश करा.
आनंदी रहा, हसत रहा