दसरा २०२६ : २० ऑक्टोबरला साजरा होणार विजयादशमीचा सण; जाणून घ्या शुभमुहूर्त, पूजा विधी आणि महत्त्व

वाईटावर चांगल्याचा विजय, सत्याचा असत्यावर विजय आणि अन्यायावर न्यायाचा विजय! भारतीय संस्कृतीत या मूल्यांचे प्रतीक म्हणून दसरा किंवा विजयादशमी हा सण मोठ्या श्रद्धेने आणि उत्साहाने साजरा केला जातो. यंदा मंगळवार, २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी विजयादशमी साजरी केली जाणार आहे. देशभरात या दिवशी रावणदहन, शस्त्रपूजन, देवीची आराधना आणि विविध धार्मिक परंपरांचे पालन केले जाते.

दसरा २०२६ : शुभमुहूर्त आणि तिथी

पंचांगानुसार, विजयादशमीच्या दिवशी शुभकार्ये करण्यासाठी विजय मुहूर्ताला विशेष महत्त्व दिले जाते.

• दसरा / विजयादशमी: मंगळवार, २० ऑक्टोबर २०२६

• विजय मुहूर्त: दुपारी २:०६ ते २:५४

• मुहूर्ताचा कालावधी: ४८ मिनिटे

• दशमी तिथी प्रारंभ: २० ऑक्टोबर रोजी दुपारी १२:५०

• दशमी तिथी समाप्त: २१ ऑक्टोबर रोजी दुपारी २:११

टीप: वरील वेळा दिलेल्या पंचांगविषयक माहितीनुसार आहेत. प्रत्यक्ष पूजा करण्यापूर्वी आपल्या शहरातील स्थानिक पंचांगानुसार वेळेची खात्री करून घ्यावी.

रावणदहन कधी केले जाते?

दसऱ्याच्या दिवशी रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनाद यांच्या प्रतिकात्मक पुतळ्यांचे दहन करण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी पाळली जाते. सामान्यतः सूर्यास्तानंतर प्रदोषकाळात रावणदहन केले जाते. या परंपरेतून अहंकार, अन्याय, लोभ आणि दुष्ट प्रवृत्तींचा त्याग करण्याचा संदेश दिला जातो.

मात्र, रावणदहनाची अचूक वेळ शहर, स्थानिक परंपरा आणि आयोजकांच्या नियोजनानुसार बदलू शकते. त्यामुळे स्थानिक आयोजकांनी जाहीर केलेल्या वेळेची माहिती घ्यावी.

दसऱ्याला कोणते धार्मिक विधी केले जातात?

विजयादशमीच्या दिवशी विविध भागांत पुढील धार्मिक परंपरा पाळल्या जातात.

१. शमीपूजन: शमी वृक्षाचे पूजन करून सुख, समृद्धी आणि विजयासाठी प्रार्थना केली जाते.

२. अपराजिता पूजन: विजयादशमीच्या दिवशी देवी अपराजितेची पूजा करण्याची परंपरा आहे. हे पूजन विजय आणि यशाचे प्रतीक मानले जाते.

३. शस्त्रपूजन: अनेक ठिकाणी शस्त्रे, औजारे, पुस्तके आणि कामासाठी वापरल्या जाणाऱ्या साधनांचे पूजन केले जाते. आपल्या कार्याप्रती आदर व्यक्त करणे हा त्यामागील महत्त्वाचा भाव आहे.

४. सीमोल्लंघन: काही प्रांतांत आणि विशेषतः महाराष्ट्रात सीमोल्लंघनाची परंपरा पाळली जाते. या दिवशी आपट्याची पाने एकमेकांना देऊन सोन्यासारख्या शुभेच्छा दिल्या जातात.

पारंपरिक हिंदू दिनगणनेनुसार, शमीपूजन, अपराजिता पूजन आणि सीमोल्लंघन यांसारखे विधी सामान्यतः अपराह्ण काळात करण्याची परंपरा आहे.

दसरा का साजरा केला जातो?

दसऱ्याशी संबंधित दोन प्रमुख धार्मिक कथा भारतीय संस्कृतीत प्रचलित आहेत.

प्रभू श्रीरामांचा विजय: रामायणानुसार, प्रभू श्रीरामांनी लंकेचा राजा रावण याचा वध करून सीतेची सुटका केली. या घटनेच्या स्मरणार्थ विजयादशमी साजरी केली जाते. ही कथा सत्य, कर्तव्यनिष्ठा आणि धर्माच्या विजयाचा संदेश देते.

देवी दुर्गेचा महिषासुरावर विजय: दुसऱ्या धार्मिक परंपरेनुसार, देवी दुर्गेने महिषासुराचा वध करून दुष्ट शक्तींचा पराभव केला. त्यामुळे विजयादशमी हा दैवी शक्तीच्या विजयाचे आणि अधर्माच्या अंताचे प्रतीक मानला जातो.

२०२६ चा दसरा विशेष का मानला जात आहे?

दिलेल्या पंचांगविषयक माहितीनुसार, यंदाच्या विजयादशमीला श्रवण नक्षत्राचा योग आहे. श्रवण नक्षत्राला अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये शुभ मानले जाते. या योगाच्या काळात पूजा, शस्त्रपूजन आणि इतर शुभकार्ये करण्याला धार्मिक महत्त्व दिले जाते.

श्रवण नक्षत्र १९ ऑक्टोबरच्या दुपारपासून सुरू होऊन २० ऑक्टोबरच्या संध्याकाळपर्यंत राहणार असल्याचे नमूद केले आहे. अचूक वेळेसाठी स्थानिक पंचांग तपासणे आवश्यक आहे.

दसरा आपल्याला काय शिकवतो?

दसरा हा केवळ धार्मिक विधी किंवा उत्सव नसून जीवनमूल्यांची आठवण करून देणारा सण आहे. आपल्या मनातील राग, मत्सर, अहंकार आणि नकारात्मक विचार यांवर विजय मिळवणे, सत्याची साथ देणे, कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडणे आणि इतरांशी प्रेमाने वागणे, हाच या सणाचा खरा संदेश आहे.

चला, या विजयादशमीला वाईट विचारांचा त्याग करून चांगल्या विचारांचा स्वीकार करूया आणि आपल्या जीवनात सत्य, सद्भावना व सकारात्मकतेचा विजय साजरा करूया!

अस्वीकरण (Disclaimer)

या लेखातील धार्मिक माहिती, परंपरा आणि मुहूर्त हे उपलब्ध पंचांगविषयक माहितीनुसार व प्रचलित श्रद्धांवर आधारित आहेत. पूजा व धार्मिक विधींच्या वेळा स्थानिक पंचांग, भौगोलिक स्थान आणि परंपरेनुसार बदलू शकतात. अचूक तिथी व मुहूर्तासाठी स्थानिक पंचांग किंवा जाणकार पुरोहितांचा सल्ला घ्यावा. हा लेख माहितीपर आणि जनजागृतीच्या उद्देशाने लिहिलेला आहे.