“मी चहात साखर घेत नाही, त्यामुळे मला मधुमेह होणार नाही” — आज अनेक लोकांमध्ये ही समजूत सामान्य झाली आहे. मात्र मुंबईतील सैफी हॉस्पिटलच्या एंडोक्रायनॉलॉजिस्ट डॉ. शेहला शेख यांच्या मते, फक्त साखर टाळणे म्हणजे मधुमेहापासून पूर्ण संरक्षण नव्हे.
डॉ. शेख सांगतात की, मधुमेह हा केवळ साखरेशी संबंधित आजार नाही. व्यक्तीची जीवनशैली, झोप, ताणतणाव, शारीरिक हालचाल आणि आहार या सर्व गोष्टी रक्तातील साखरेच्या पातळीवर मोठा परिणाम करतात.
कॉर्पोरेट संस्कृतीमुळे अनेकजण दिवसाचे आठ-दहा तास खुर्चीवर बसून काम करतात. संशोधनानुसार, दिवसातील प्रत्येक अतिरिक्त बसण्याच्या तासामुळे मधुमेहाचा धोका वाढू शकतो.
डॉ. शेख यांच्या मते, सतत बसून राहिल्यामुळे शरीरातील इन्सुलिन योग्य प्रकारे कार्य करत नाही. स्नायूंची हालचाल कमी झाल्याने शरीर ग्लुकोजचा वापर कमी करते आणि हळूहळू इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढू लागते.
त्यामुळे मधुमेहाबरोबरच उच्च रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल आणि हृदयविकारांचाही धोका वाढतो.
आजच्या धकाधकीच्या जीवनात अनेक लोक झोपेकडे दुर्लक्ष करतात. उशिरापर्यंत मोबाइल वापरणे, कामाचा ताण आणि अनियमित दिनचर्या यामुळे झोपेची गुणवत्ता कमी होत आहे.
वैद्यकीय अभ्यासानुसार, कमी झोपेमुळे शरीरातील इन्सुलिनची कार्यक्षमता घटते आणि ताण निर्माण करणारे हार्मोन्स वाढतात. परिणामी रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढू शकते.
डॉ. शेख सांगतात की, नियमित सात ते आठ तासांची गुणवत्तापूर्ण झोप मधुमेहाचा धोका कमी करण्यास मदत करू शकते.
सततचा मानसिक ताण शरीरात कॉर्टिसोल या हार्मोनची पातळी वाढवतो. त्यामुळे यकृत अधिक ग्लुकोज रक्तात सोडते आणि शरीरात इन्सुलिन रेझिस्टन्स निर्माण होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकालीन ताणामुळे टाइप-२ मधुमेहाचा धोका दोन ते तीन पट वाढू शकतो.
बाजारात उपलब्ध असलेले “शुगर-फ्री” किंवा “नो अॅडेड शुगर” असे लेबल असलेले अनेक पदार्थ आरोग्यासाठी पूर्णपणे सुरक्षित असतीलच असे नाही.
या पदार्थांमध्ये अनेकदा रिफाइंड मैदा, प्रक्रिया केलेले तेल आणि इतर घटक असतात, जे रक्तातील साखर वाढवू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते, फक्त लेबलवर विश्वास न ठेवता पदार्थातील संपूर्ण पोषणमूल्य तपासणे गरजेचे आहे.
डॉ. शेख यांच्या मते, मधुमेह टाळण्यासाठी खालील सवयी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत:
नियमित व्यायाम
दर तासाला थोडे चालणे
पुरेशी झोप
ताणतणाव कमी करणे
फायबरयुक्त आणि संतुलित आहार
प्रक्रिया केलेले अन्न कमी खाणे
त्यांच्या मते, आरोग्य टिकवण्यासाठी केवळ चहातील साखर कमी करणे पुरेसे नाही, तर संपूर्ण जीवनशैलीत सकारात्मक बदल आवश्यक आहेत.
मधुमेह हा फक्त गोड पदार्थांमुळे होणारा आजार नाही. आजची बैठी जीवनशैली, अपुरी झोप, ताणतणाव आणि प्रक्रिया केलेला आहार हेही तितकेच मोठे कारण आहेत.
म्हणूनच “साखर टाळली म्हणजे सुरक्षित” ही समजूत बदलण्याची गरज आहे. योग्य आहार, नियमित हालचाल आणि मानसिक संतुलन यामुळेच निरोगी आयुष्य शक्य होऊ शकते.
हा लेख आरोग्यविषयक जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने लिहिण्यात आला आहे. येथे दिलेली माहिती तज्ज्ञांच्या मतांवर आणि उपलब्ध वैद्यकीय अभ्यासांवर आधारित आहे. कोणतेही आरोग्यविषयक निर्णय घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
तंत्रज्ञानाच्या युगात पत्रकारितेचे महत्त्व
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
बदलत्या हवामानाचे आपल्यावर परिणाम
