मान्सूनवर चक्रीवादळांचं संकट? ‘डॉल्फिन’ आणि ‘चान-होम’मुळे पावसात ब्रेकची शक्यता??

प्रशांत महासागरातील शक्तिशाली वादळांमुळे बाष्पयुक्त वाऱ्यांच्या प्रवाहावर परिणाम होण्याचा अंदाज; चीनमध्ये १० लाखांहून अधिक नागरिकांचे स्थलांतर?

भारतामध्ये मान्सूनचा प्रवास सुरू असतानाच प्रशांत महासागरातील दोन शक्तिशाली चक्रीवादळांनी हवामान तज्ज्ञांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. ‘डॉल्फिन’ (Dolphin) आणि ‘चान-होम’ (Chan-hom) या वादळांच्या हालचालींचा भारतीय मान्सूनवर अप्रत्यक्ष परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या वादळांमुळे हिंदी महासागरातून भारताकडे येणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांच्या प्रवाहात बदल झाल्यास देशातील काही भागांत पावसाचा जोर कमी होऊ शकतो.

प्रशांत महासागरातील या वादळांचा परिणाम वातावरणातील वाऱ्यांच्या चक्राकार हालचालींवर होऊ शकतो. त्यामुळे भारतीय उपखंडाकडे येणाऱ्या आर्द्र वाऱ्यांचा प्रवाह काही प्रमाणात कमकुवत होण्याची शक्यता आहे. परिणामी काही भागांमध्ये मान्सूनचा वेग मंदावून ‘पावसाचा ब्रेक’ निर्माण होण्याचा धोका व्यक्त केला जात आहे.

‘डॉल्फिन’ची चीनमध्ये धडक

‘डॉल्फिन’ हे २०२६ मध्ये चीनला धडकणारे वर्षातील सर्वात शक्तिशाली चक्रीवादळ ठरले आहे. ९ ऑगस्ट २०२६ रोजी सायंकाळी साडेपाचच्या सुमारास या वादळाने चीनच्या झेजियांग प्रांतातील युहुआन परिसरात पहिली धडक दिली. त्यावेळी वाऱ्याचा वेग ताशी सुमारे १५० ते १५१ किलोमीटर इतका नोंदवण्यात आला.

पहिल्या लँडफॉलनंतर अवघ्या एका तासात वादळाने वेन्झोउ येथे दुसरी धडक दिली. चीनमध्ये पोहोचण्यापूर्वी ‘डॉल्फिन’ने जपानच्या दक्षिणेकडील ओकिनावा प्रांतातही मोठा प्रभाव निर्माण केला होता. तेथे अनेक भागांतील वीजपुरवठा खंडित झाला असून काही नागरिक जखमी झाल्याची माहिती आहे.

१० लाखांहून अधिक नागरिकांचे स्थलांतर

‘डॉल्फिन’च्या प्रभावामुळे चीनमध्ये मुसळधार पाऊस, महापूर आणि भूस्खलनाचा धोका निर्माण झाला. परिस्थितीची तीव्रता लक्षात घेऊन प्रशासनाने सर्वोच्च पातळीचा ‘रेड अलर्ट’ जारी केला. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने चीनमध्ये १० लाखांहून अधिक नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले आहे.

यामध्ये एकट्या वेन्झोउ शहरातील तब्बल ९ लाख नागरिकांचा समावेश आहे. वादळाच्या प्रभावामुळे स्थानिक पातळीवर मोठ्या प्रमाणात पाऊस आणि वादळी वाऱ्यांचा सामना करावा लागत आहे.

‘चान-होम’चा जपानच्या दिशेने प्रवास

‘डॉल्फिन’नंतर आता ‘चान-होम’ हे चक्रीवादळ जपानच्या दिशेने सरकत आहे. हे वादळ जपानच्या होंशू बेटाच्या मध्य आणि ईशान्य भागाच्या दिशेने पुढे जात आहे. मंगळवारी संध्याकाळपर्यंत किंवा रात्रीपर्यंत हे वादळ जपानच्या मुख्य भूमीवर धडकण्याची अथवा किनारपट्टीच्या जवळून पुढे जाण्याची शक्यता आहे.

समुद्रावर असताना ‘चान-होम’ अधिक तीव्र होण्याची शक्यता असली, तरी जपानच्या किनाऱ्याजवळ पोहोचेपर्यंत त्याची तीव्रता काही प्रमाणात कमी होऊ शकते, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

भारताच्या मान्सूनवर कसा परिणाम होऊ शकतो?

‘डॉल्फिन’ आणि ‘चान-होम’ ही दोन्ही वादळे थेट भारताच्या दिशेने येत नसली, तरी त्यांच्या प्रभावामुळे वातावरणातील वाऱ्यांच्या चक्राकार प्रवाहात बदल होऊ शकतो. प्रशांत महासागरातील शक्तिशाली चक्रीवादळे मोठ्या प्रमाणात वातावरणातील ओलावा खेचून घेतात. त्याचा परिणाम भारतीय उपखंडाकडे वाहणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांच्या प्रवाहावर होण्याची शक्यता आहे.

याशिवाय, या वादळांच्या दीर्घकाळाच्या प्रभावामुळे बंगालच्या उपसागरात नवीन कमी दाबाचे पट्टे तयार होण्याच्या प्रक्रियेवरही परिणाम होऊ शकतो. परिणामी देशातील काही भागांत मान्सूनचा जोर कमी होऊन पावसात खंड पडण्याची शक्यता आहे.

त्यामुळे आता हवामान यंत्रणेचे तसेच नागरिकांचे लक्ष ‘डॉल्फिन’ आणि ‘चान-होम’ या दोन्ही चक्रीवादळांच्या पुढील वाटचालीकडे लागले आहे. स्थानिक पातळीवर मुसळधार पाऊस, जोरदार वारे आणि महापुराचा धोका निर्माण झाल्याने संबंधित भागांतील प्रशासनही सतर्क झाले आहे.