भारतीय संगीत व रंगभूमीच्या इतिहासात मास्टर दीनानाथ मंगेशकर यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. शास्त्रीय संगीत, नाट्यसंगीत आणि अभिनय या तिन्ही क्षेत्रांत त्यांनी आपल्या प्रतिभेचा अमीट ठसा उमटवला. त्यांचा जन्मदिन हा केवळ एक स्मरणदिन नसून, भारतीय संगीत परंपरेच्या समृद्ध वारशाची आठवण करून देणारा दिवस आहे.
मास्टर दीनानाथ मंगेशकर हे एक सिद्धहस्त शास्त्रीय गायक होते. त्यांना संगीताचे प्राथमिक धडे घरातूनच मिळाले आणि पुढे त्यांनी कठोर मेहनतीने आपले स्थान निर्माण केले. नाट्यसंगीताच्या सुवर्णकाळात त्यांनी अनेक नाटकांतून गायन व अभिनयाच्या माध्यमातून रसिकांची मने जिंकली. त्यांचा आवाज, रागदारीवरील पकड आणि भावपूर्ण सादरीकरण आजही संगीतप्रेमींना प्रेरणा देणारे आहे.
त्यांनी मराठी संगीत नाटकांच्या परंपरेला नवी उंची दिली. संगीत हे केवळ मनोरंजन नसून साधना आहे, ही भावना त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीतून दिसून येते. विशेष म्हणजे, त्यांनी पुढील पिढीसाठी एक महान संगीत वारसा दिला. लता मंगेशकर, आशा भोसले, उषा मंगेशकर आणि मीना मंगेशकर यांसारख्या दिग्गज कलाकारांचे संस्कार त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातूनच घडले.
आज त्यांच्या जन्मदिनानिमित्त मास्टर दीनानाथ मंगेशकर यांना विनम्र अभिवादन करताना, त्यांच्या संगीतसाधनेला आणि योगदानाला उजाळा देणे हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल. भारतीय संगीतविश्व त्यांचे ऋण सदैव स्मरणात ठेवेल.
हा लेख माहितीपर व श्रद्धांजली स्वरूपात लिहिण्यात आलेला आहे. उपलब्ध सामान्य ऐतिहासिक व सांस्कृतिक माहितीनुसार लेखन करण्यात आले असून, कोणाच्याही भावना दुखावण्याचा उद्देश नाही. काही तपशीलांमध्ये मतभेद असू शकतात.