चंपाषष्ठी आणि मार्तंड भैरवोत्त्पापन 

चंपाषष्ठी : काय आहे या उत्सवाचे महत्त्व?

चंपाषष्ठी हा भगवान खंडोबा (मल्लारी/मल्लारी मार्तंड) यांच्या विजयाचा दिवस मानला जातो. मार्गशीर्ष शुक्ल षष्ठीला हा उत्सव साजरा केला जातो. महाराष्ट्रातील खासकरून जेजुरी, अहमदनगर, सोलापूर, कर्नाटकातील काही भागात हा सण अतिशय भक्तिभावाने साजरा केला जातो.

 मुख्य वैशिष्ट्ये :

• ही तिथी असुर मल्लाचा वध आणि देव-दानव युद्धातील विजयाचा दिवस मानली जाते.

• भक्त खंडोबाच्या मंदिरात मंजिऱ्यांचा नाद, भोंडल्यांचे गजर, भक्तिमय गाणी आणि उत्सवाचे ढोल ताशे यांसह मोठ्या थाटात पूजा करतात.

• या दिवशी मृग निकाल व व्रत समाप्ती करण्याची परंपराही काही ठिकाणी पाळली जाते.

मार्तंड भैरवोत्त्पापन : खंडोबा अवताराचे वर्णन

खंडोबा हे मार्तंड भैरव या भैरवनाथाच्या स्वरूपात अवतरले असे मानले जाते.
दानवांचा अत्याचार वाढल्याने देवांनी विनंती केली आणि सूर्याच्या तेजापासून, भगवान शंकराच्या शक्तीतून हे भैरवावतार प्रकट झाले.
या अवताराला मार्तंड भैरवोत्त्पापन असे संबोधले जाते – म्हणजेच मार्तंड भैरवाची उत्पत्ती.

 या अवताराची वैशिष्ट्ये :

• तेजस्वी, उग्र आणि दैत्यसंहारक रूप

• पांढऱ्या घोड्यावर आरूढ

• हातात खड्ग, त्रिशूळ आणि इतर दिव्य आयुधे

• त्यांचे रूप युद्धासाठी सिद्ध आणि दुष्टांचा नाश करणारे

चंपाषष्ठी आणि मार्तंड भैरवोत्त्पापन यांचा परस्पर संबंध

चंपाषष्ठी हा दिवस म्हणजेच मार्तंड भैरवाच्या मल्लारी स्वरूपाने दैत्य मल्लाचा वध केलेला दिवस.
या विजयानंतर खंडोबा देवाचे जेजुरी येथे विशेष पूजन, महापूजा आणि दर्शन केले जाते.
सूर्याच्या तेजातून जन्मलेल्या या अवताराने भक्तांचे रक्षण आणि धर्मसंस्थापन केले, याची आठवण या उत्सवाने दिली जाते.

जेजुरीतील उत्सवाचे वैशिष्ट्य

• जेजुरीच्या खंडोबाच्या देवळात बाभळीच्या फुलांचा वर्षाव

• फार्मशी (पिवळ्या हळदीचा उधळण करणारा सोहळा)

• ढोल-ताशांचा गजर

• गोंधळ आणि खास भक्तिगीते

• लाखो भाविकांचे दर्शन

हे सर्व वातावरण भक्तांना दैवी ऊर्जा आणि आनंद देणारे असते.

चंपाषष्ठी हा फक्त एक उत्सव नाही, तर श्रद्धा, परंपरा, साहस आणि भक्तिभावाचे प्रतीक आहे.
मार्तंड भैरवोत्त्पापनाची कथा या सणाला अधिक दिव्यत्व आणि आध्यात्मिक अर्थ प्रदान करते.

Disclaimer / अस्वीकरण

हा लेख धार्मिक, सांस्कृतिक आणि पारंपरिक माहितीस आधारीत आहे. विविध प्रदेशांतील प्रथा, मान्यता आणि कथांमध्ये थोडाफार फरक आढळू शकतो. वाचकांनी आपल्या परंपरेनुसार आणि श्रद्धेनुसार याचे पालन करावे.