संकष्टी चतुर्थी ही प्रत्येक महिन्यात येते. अनेक भक्त दर महिन्याला गणपती बाप्पांची उपासना करतात, उपवास करतात आणि संकटांपासून मुक्तीची प्रार्थना करतात.
परंतु या संकष्टींपैकी एक संकष्टी अशी आहे, जी अत्यंत दुर्मिळ, शक्तिशाली आणि विशेष पुण्यदायी मानली जाते—ती म्हणजे अंगारकी संकष्टी.
अंगारकी संकष्टी दर महिन्याला येत नाही. जेव्हा संकष्टी चतुर्थी मंगळवारच्या दिवशी येते, तेव्हा तिला अंगारकी संकष्टी म्हणतात. हाच तो योग आहे, ज्याबद्दल शास्त्रांमध्ये सांगितले जाते की—
एका अंगारकी संकष्टीचे पुण्य
संपूर्ण वर्षभराच्या संकष्टी व्रताइतके फळ देते.
‘अंगारकी’ हा शब्द अंगारक म्हणजेच मंगळ ग्रह यावरून आलेला आहे. मंगळ हा तेज, पराक्रम, साहस आणि उर्जेचा कारक मानला जातो.
गणपती बाप्पा हे मंगळाचे अधिदेवता मानले जातात. म्हणूनच मंगळवार आणि गणपती यांचे नाते अतिशय घनिष्ठ आहे.
जेव्हा मंगळवार आणि संकष्टी चतुर्थी एकत्र येतात, तेव्हा तयार होतो एक अत्यंत दुर्मिळ आणि फलदायी योग—
???? अंगारकी संकष्टी योग
या दिवशी केलेली उपासना, जप, उपवास आणि दान यांचे फळ अनेक पटींनी वाढते, असे मानले जाते.
पुराणांनुसार, एकदा मंगळ ग्रह अत्यंत क्रोधित झाला होता. त्याच्या उग्र स्वभावामुळे पृथ्वीवर क्लेश, युद्धे आणि संकटे वाढू लागली. देवगण चिंतित झाले आणि त्यांनी गणपती बाप्पांची प्रार्थना केली.
गणपती बाप्पांनी मंगळाला शांत करण्यासाठी संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी स्वतःची उपासना करण्याचा मार्ग दाखवला. मंगळाने श्रद्धेने गणपती उपासना केली, व्रत केले आणि आपला अहंकार त्यागला.
गणपती बाप्पा प्रसन्न झाले आणि म्हणाले —
“जो कोणी मंगळवारच्या संकष्टीला माझे व्रत करेल, त्याच्या जीवनातील संकटे दूर होतील, दोष शांत होतील आणि त्याला विशेष पुण्य प्राप्त होईल.”
तेव्हापासून अंगारकी संकष्टी अत्यंत पवित्र आणि फलदायी मानली जाते.
मंगळ ग्रहाशी संबंधित दोष (मंगळ दोष, रक्तदोष, क्रोध, अस्थिरता) शांत होतात
गणपती कृपेने विघ्ने दूर होतात
संयम, धैर्य आणि मानसिक स्थैर्य प्राप्त होते
उपवास, जप, कथा श्रवण आणि चंद्रदर्शन यांचे पुण्य सामान्य संकष्टीपेक्षा कितीतरी जास्त मिळते
म्हणूनच अनेक साधक, भक्त आणि ज्योतिषाचार्य अंगारकी संकष्टीला “संकष्टींचा राजा” असे संबोधतात.
हा दिवस केवळ उपवासाचा नाही, तर आत्मशुद्धीचा, संयमाचा आणि विश्वासाचा आहे.
संध्याकाळी चंद्रदर्शन करून गणपती बाप्पांची आरती करताना मनात एकच भावना असते—
“हे गणराया, संकटे घ्या आणि शक्ती द्या.”
अंगारकी संकष्टी आपल्याला शिकवते की श्रद्धा जर प्रामाणिक असेल, तर एकच दिवस संपूर्ण वर्षभराची ऊर्जा देऊ शकतो.
हा लेख धार्मिक, पौराणिक व सांस्कृतिक श्रद्धांवर आधारित आहे. येथे दिलेली माहिती ही जनश्रद्धा, परंपरा आणि ग्रंथांतील उल्लेखांवर आधारलेली असून, याचा कोणत्याही प्रकारच्या वैज्ञानिक किंवा वैयक्तिक हमीशी संबंध नाही.
व्रत, उपासना किंवा धार्मिक विधी करणे हा पूर्णपणे वैयक्तिक श्रद्धेचा विषय आहे. या लेखाचा उद्देश माहिती देणे, श्रद्धेला आदर देणे आणि सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्व अधोरेखित करणे हा आहे.
वाचकांनी स्वतःच्या श्रद्धा, आरोग्य व परिस्थितीनुसार निर्णय घ्यावा.