एका पोस्टकार्डने बदलला इतिहास : सुधा मूर्ती यांचा आत्मविश्वास, धाडस आणि सामाजिक बांधिलकीचा प्रेरणादायी प्रवास

जगात अनेक मोठे बदल एखाद्या छोट्याशा कृतीतून घडतात. प्रसिद्ध लेखिका, समाजसेविका आणि शिक्षणप्रेमी सुधा मूर्ती यांच्या आयुष्यातील अशीच एक घटना आजही लाखो तरुणांना प्रेरणा देते. एका साध्या पोस्टकार्डने केवळ त्यांचे करिअरच बदलले नाही, तर भारतातील महिलांसाठी औद्योगिक क्षेत्रातील अनेक दारे खुली करण्यास मदत केली.

सन १९७४ मध्ये बेंगळुरू येथील भारतीय विज्ञान संस्थेत (IISc) संगणकशास्त्राच्या अंतिम वर्षात शिक्षण घेत असताना सुधा मूर्ती यांनी टेल्को (आताची टाटा मोटर्स) कंपनीची नोकरीची जाहिरात पाहिली. जाहिरातीच्या शेवटी लिहिले होते – “महिलांनी अर्ज करू नये.” प्रगत विचारसरणीसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या टाटा समूहाकडून अशी अट पाहून त्यांना आश्चर्य वाटले.

अन्यायाविरोधात आवाज उठवण्याचा निर्णय घेत त्यांनी थेट जे. आर. डी. टाटा यांना पोस्टकार्ड लिहिले. त्या पत्रात त्यांनी महिलांवरील भेदभावाबाबत आपली नाराजी व्यक्त केली आणि टाटा समूहाच्या मूल्यांची आठवण करून दिली. विशेष म्हणजे, त्या पत्राला प्रतिसाद मिळेल अशी त्यांना अपेक्षाही नव्हती.

मात्र अवघ्या काही दिवसांत त्यांना टेल्कोच्या पुणे कार्यालयात मुलाखतीसाठी बोलावणारा तार संदेश प्राप्त झाला. मुलाखतीदरम्यान त्यांनी आपल्या गुणवत्तेच्या बळावर सर्व तांत्रिक प्रश्नांची उत्तरे दिली. कंपनीने महिलांना कारखान्याच्या कार्यक्षेत्रात कधीच संधी दिली नव्हती, परंतु सुधा मूर्ती यांनी आत्मविश्वासाने सांगितले की, “कोणीतरी पहिली व्यक्ती तर असायलाच हवी.” त्यांच्या या धाडसी भूमिकेमुळे त्या टेल्कोच्या शॉप फ्लोअरवर काम करणाऱ्या पहिल्या महिला अभियंता ठरल्या.

यानंतर जे. आर. डी. टाटा यांच्याशी त्यांचा संपर्क कायम राहिला. त्यांच्या साधेपणाने, संवेदनशीलतेने आणि माणुसकीने सुधा मूर्ती यांच्यावर खोल प्रभाव पडला. एका प्रसंगी कार्यालयाबाहेर त्या एकट्या उभ्या असल्याचे पाहून जे. आर. डी. टाटा स्वतः त्यांच्यासोबत थांबले. त्यांच्या सुरक्षिततेची काळजी घेत त्यांनी दाखवलेली संवेदनशीलता आजही आदर्श मानली जाते.

१९८२ मध्ये सुधा मूर्ती टेल्कोची नोकरी सोडून पुण्यात जाणार होत्या. त्यावेळी त्यांचे पती नारायण मूर्ती एक छोटासा उद्योग सुरू करण्याच्या तयारीत होते, जो पुढे जाऊन ‘इन्फोसिस’ या जागतिक कंपनीच्या रूपाने ओळखला गेला. निरोप घेताना जे. आर. डी. टाटा यांनी त्यांना दिलेला सल्ला त्यांच्या आयुष्याचा मार्गदर्शक ठरला – “कोणत्याही कामाची सुरुवात आत्मविश्वासाने करा. आणि यशस्वी झाल्यावर समाजाला परत देण्यास विसरू नका.”

आज भारतातील अभियांत्रिकी शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये महिलांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. कारखाने, उद्योग आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात महिलांनी आपले वेगळे स्थान निर्माण केले आहे. या सकारात्मक बदलामागे सुधा मूर्ती यांच्यासारख्या धाडसी महिलांचे योगदान मोठे आहे.

ही कथा केवळ एका नोकरीची किंवा एका पोस्टकार्डची नाही; ती आत्मविश्वास, समानता, धैर्य आणि सामाजिक जबाबदारीची प्रेरणादायी कहाणी आहे. अन्यायाविरोधात आवाज उठवण्याचे धाडस आणि यशानंतर समाजासाठी काहीतरी करण्याची भावना यांचा सुंदर संगम या प्रवासात दिसून येतो.

अस्वीकरण : सदर लेख सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध माहिती, मुलाखती आणि प्रकाशित लेखांवर आधारित असून वाचकांच्या प्रेरणा व ज्ञानवर्धनाच्या उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. यातील काही तपशील विविध स्रोतांनुसार बदलू शकतात. अधिकृत माहितीसाठी संबंधित व्यक्तींची प्रकाशित पुस्तके, लेख किंवा अधिकृत संकेतस्थळांचा संदर्भ घ्यावा.