उच्च रक्तदाब (हायपरटेन्शन) नियंत्रणात ठेवण्यासाठी टाळावयाचे ५ महत्त्वाचे पदार्थ 

उच्च रक्तदाब (Hypertension) हा हृदयरोग आणि स्ट्रोकसारख्या गंभीर आजारांचा प्रमुख धोका मानला जातो. अमेरिकेच्या Centers for Disease Control and Prevention (CDC) नुसार, उच्च रक्तदाबामुळे हृदय, मेंदू, मूत्रपिंड आणि डोळ्यांवर परिणाम होऊ शकतो. सर्वात धोकादायक बाब म्हणजे, या आजाराची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसून येत नाहीत, म्हणूनच त्याला “Silent Killer” असेही म्हटले जाते.

CDC च्या मते, १३०/८० mm Hg किंवा त्याहून अधिक रक्तदाब असल्यास तो उच्च रक्तदाब मानला जातो. वय काहीही असो, योग्य जीवनशैली आणि आहार बदल करून रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे शक्य आहे.

उच्च रक्तदाबाचे प्रमाण आणि व्यवस्थापन 

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) नुसार, जगभरात ३० ते ७९ वयोगटातील सुमारे १.२८ अब्ज लोक उच्च रक्तदाबाने प्रभावित आहेत. यापैकी सुमारे ४६% लोकांना स्वतःला हा आजार आहे याची जाणीवही नसते.

उच्च रक्तदाबाचे योग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी:

• वेळेवर तपासणी

• संतुलित आहार

• आरोग्यदायी जीवनशैली
  अत्यंत आवश्यक आहे.

उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींनी टाळावयाचे ५ अन्नपदार्थ 

१. जास्त सोडियम असलेले प्रक्रिया केलेले व पॅकेज्ड पदार्थ 

पॅकेज्ड स्नॅक्स, कॅन सूप, फ्रोझन जेवण यामध्ये सोडियमचे प्रमाण खूप जास्त असते. हे रक्तवाहिन्यांमध्ये द्रव साचवून रक्तदाब वाढवते.

• सामान्य व्यक्तीसाठी: ~२,३०० mg सोडियम/दिवस

• उच्च रक्तदाब असलेल्यांसाठी: ~१,५०० mg सोडियम/दिवस

२. साखरयुक्त पेये आणि गोड पदार्थ 

सोडा, गोड ज्यूस, मिठाई यामध्ये अतिरिक्त साखर असते. यामुळे लठ्ठपणा, इन्सुलिन प्रतिकार आणि दाह वाढतो.
२०२४ च्या अभ्यासानुसार, साखरयुक्त आणि कृत्रिम गोड पेयांमुळे उच्च रक्तदाबाचा धोका वाढतो.

३. ट्रान्स फॅट आणि प्रक्रिया केलेले मांस 

सॅच्युरेटेड व ट्रान्स फॅटमुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये प्लॅक साचतो, त्या कडक होतात आणि रक्तदाब वाढतो. प्रक्रिया केलेले किंवा लाल मांस हे विशेषतः हानिकारक आहे कारण त्यात वाईट चरबी आणि जास्त मीठ दोन्ही असतात.

पर्याय:

• कडधान्ये

• मासे

• कोंबडी

• वनस्पतीजन्य चरबी

४. लोणची, साठवलेले व कॅनमधील पदार्थ 

लोणची आणि साठवलेल्या पदार्थांमध्ये जास्त मीठ वापरले जाते. दीर्घकाळ सेवन केल्यास हे हृदय आणि मूत्रपिंडाच्या आजारांचा धोका वाढवते.

पर्याय:

• ताज्या भाज्या

• कमी सोडियम असलेल्या फ्रोझन भाज्या

५. मद्यपान आणि जास्त कॅफिन असलेली पेये 

नियमित मद्यपान केल्यास रक्तदाब वाढू शकतो, कारण ते मज्जासंस्था आणि हार्मोन्सवर परिणाम करते.
त्याचप्रमाणे, जास्त कॅफिनमुळे रक्तवाहिन्या तात्पुरत्या अरुंद होऊन दाब वाढू शकतो.

निष्कर्ष 

उच्च रक्तदाब असलेल्या किंवा धोका असलेल्या व्यक्तींनी आहाराकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे.
जास्त मीठ, साखर, वाईट चरबी, साठवलेले पदार्थ आणि मद्य/कॅफिन यांचे सेवन टाळल्यास रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे सोपे होते.

नियमित तपासणी आणि डॉक्टरांचा सल्ला हे उच्च रक्तदाब व्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत.

Disclaimer (अस्वीकरण) 

या लेखातील माहिती केवळ सर्वसाधारण आरोग्यविषयक मार्गदर्शनासाठी दिली आहे. ही माहिती वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. उच्च रक्तदाब किंवा इतर आजारांबाबत कोणताही आहार किंवा उपचार बदल करण्यापूर्वी पात्र डॉक्टर किंवा आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.